Apenvakbond wil handhaving verbod op import makaken

LEIDEN, 27 JULI. Het Ministerie van Landbouw, Visserij en Natuurbeheer mag in geen enkel geval toestemming geven om varkensstaartmakaken uit Indonesië te importeren voor aidsonderzoek. Dat stelt drs. I. Spruit, directeur van Pro Primates ("vakbond voor apen') in Leiden. Varkensstaartmakaken, die tegenwoordig lampongapen worden genoemd, zijn in Nederland beschermd door de Wet Bedreigde Uitheemse Diersoorten. Een internationaal VN-verdrag (CITES) verbiedt handel als daar geen speciale vergunning voor is.

Vorige week werd bekend dat TNO in Rijswijk drie van deze makaken van een Nederlandse dierentuin heeft overgenomen voor experimenten met het aidsvirus (HIV). Aanleiding daartoe is een publikatie in het wetenschappelijke tijdschrift Science, vorige maand, waaruit blijkt dat deze makaak een goed alternatief is als diermodel voor de chimpansee. Professor dr. J.J. Haaijman (immunotechnologie) van het Primatencentrum van TNO zegt niet te weten waar deze apen vandaan komen. Pro Primates vindt dat bedenkelijk.

“Ik kan me best voorstellen”, zegt Spruit, “dat TNO het experiment van de Amerikanen wil herhalen om bevestiging te krijgen. Maar we hebben wel bezwaar tegen de gang van zaken met deze makaken. De overgang van die apen van een dierentuin naar het Primatencentrum had eerst besproken moeten worden in de ethische commissie. Die bekijkt of dit onderzoek ook in andere centra wordt uitgevoerd. Daarmee wordt voorkomen dat studies dubbel worden gedaan en onnodig apen worden geofferd.”

Hij is er voorstander van dat in dergelijke gevallen eerst wordt nagegaan of andere laboratoria dit soort apen hebben voor onderzoek. “Als dat niet het geval is moet je dierentuinen afbellen. Van apen in laboratoria is de gezondheidstoestand en de genetische achtergrond bekend, dat geldt ook voor apen in dierentuinen. Met geïmporteerde apen heb je dat niet, met een enorme uitval als gevolg. Ze blijken bijvoorbeeld al door andere micro-organismen geïnfecteerd. Voor kankeronderzoek zijn in het verleden "bergen' apen geïmporteerd. Achteraf is het allemaal zinloos gebleken. Nu horen we dat Zweden op grote schaal makaken importeert. Dat is een hele zorgelijke ontwikkeling”, zegt Spruit.

Laboratoria dienen naar zijn mening eerst voor eigen kweek te zorgen. “Op dat punt valt TNO niets te verwijten. Dat instituut heeft ook uitstekende faciliteiten. Maar voorzien laboratoria niet in hun eigen dieren, dan stort meteen de louche commercie zich er op.”

Hij wijst erop dat, na het probleem van de overbevolking in tropische landen het experimenteren in laboratoria de grootste bedreiging is voor het voortbestaan van apesoorten. Spruit verwacht dat er een grote "uittocht' van chimpansees zal plaatshebben als blijkt dat de makaak een geschikter diermodel is. TNO beschikt over 120 chimpansees. “Deze dieren zouden in het geval van een uittocht weer herplaatst moeten worden in een goede dierentuin of uiteindelijk de natuur. Dat kan het best via de Animal Reception Centres Association (ARCA) in Amsterdam.”

Bovendien verwacht hij een toename van proeven met apen doordat men zogeheten "dead ends' gaat uitproberen. Dat zijn proeven om te bewijzen dat een hypothese is vastgelopen. “Dat zijn proeven waar je met recht ethische kanttekeningen bij kunt plaatsen”, zegt Spruit.