"Soylu slachtoffer willekeur Turkse politie'; VN-Rapporteur dient bij Turkse regering officiële klacht in

AMSTERDAM, 25 JULI. Na zes dagen in handen van de Turkse Veiligheidspolitie is de 35-jarige Ahmet Soylu weer terug in Nederland. “Toen ik hem donderdag van het vliegveld haalde was hij fysiek en psychisch gebroken”, vertelt G.J. Huibers, directeur van het Amsterdams Centrum Buitenlanders (ACB) waar Soylu in dienst is.

De tot Nederlander genaturaliseerde Turk Soylu werd vorige week op het vliegveld van Istanbul opgepakt. Hij ging voor vakantie terug naar zijn geboorteland. In het gebouw van de veiligheidspolitie in Istanbul werd hij gemarteld en opgesloten in een cel met 57 anderen. De rapporteur voor de mensenrechtencommissie van de Verenigde Naties, prof. P. Kooijmans, heeft inmiddels een officiële klacht bij de Turkse regering ingediend.

Soylu werd ervan beschuldigd zijn dienstplicht in Turkije niet te hebben vervuld. Dit bracht de zaak in een uiterst ingewikkeld juridisch parket: Soylu woont al sinds 1980 in Amsterdam. Sinds twee jaar heeft hij de Nederlandse nationaliteit aangenomen en de Turkse opgegeven.

Volgens het ACB is Soylu een slachtoffer van de totale willekeur waarmee de politie in Turkije nog steeds optreedt. “Ondanks alle mooie beloften van liberalisering en democratie door de nieuwe regering van premier Demirel komt er van rechtszekerheid en mensenrechten in Turkije nog steeds bar weinig terecht”, zegt Huibers. Hij wordt in zijn opvatting gesteund door de laatste rapporten van Amnesty International: het aantal gevallen van marteling in Turkse gevangenissen is de laatste twee jaar toegenomen. Ook het het aantal gevangenen dat in voorarrest aan de gevolgen van marteling overlijdt neemt toe, evenals het aantal "verdwijningen' door het optreden van doodseskaders. De mensenrechtenorganisatie spreekt haar grote bezorgheid uit over de situatie in Turkije.

De wederwaardigheden van Soylu doen twijfels rijzen of het in alle gevallen wel veilig is voor Nederlanders van Turkse afkomst om naar hun geboorteland terug te keren. “Een Turk met een Nederlands paspoort wordt daar niet als Nederlander beschouwd”, zegt het PvdA-kamerlid B. Stemerdink. Hij heeft zich via zijn contacten in Turkije ingezet voor de vrijlating van Soylu. Volgens hem lukt het Nederland uiteindelijk wel om iemand als Soylu vrij te krijgen. Een garantie dat dit soort dingen niet vaker gebeuren kan de Nederlandse regering echter niet geven.

Stemerdink: “Elke keer als er overleg is met Turkse autoriteiten, wordt de kwestie van de mensenrechten aangesneden. De Turken weten donders goed dat ze drastische veranderingen moeten doorvoeren willen ze aanspraak op het EG-lidmaatschap maken”. Volgens Stemerdink is er sinds de komst van regering Demirel wel een aantal mensen dat "welwillend' tegenover democratische hervormingen staat. Maar een groot deel van de partijen, met president Özal als grootste sta-in-de weg, kan zich er niet minder van aantrekken. “De situatie is verre van ideaal en Amnesty zal nog jaren rapporten moeten schrijven”, is de conclusie van Stemerdink.

Door tussenkomst van Nederlandse politici is Soylu uiteindelijk vrijgelaten en donderdagavond onder vrijgeleide naar Nederland gebracht. De beschuldiging van de dienstplicht is daarmee niet vervallen. “Maar daar ging het de veiligheidsdienst ook niet om”, meent Huibers. “Wij hebben de indruk dat die beschuldiging een voorwendsel was”.

T. Sunier, een Amsterdamse onderzoeker die als Turkije-specialist verbonden is aan het Middle East Research Associates sluit zich daarbij aan. “Soylu is gepakt als iemand die lid was van een linkse organisatie”, zegt hij. Aanvankelijk werd Soylu ervan beschuldigd pamfletten te hebben uitgedeeld voor de linkse organisatie Dev Genc (jong links), een PSP-achtige organisatie waarvan hij lid was voor hij in in 1980 naar Nederland kwam. De familie kon aantonen dat deze aanklacht was verjaard.

Volgens Sunier loopt iedereen die ooit connecties heeft gehad in het progressieve circuit nog steeds het risico om in de netten van de Turkse justitie verstrikt te raken. “Je hebt in dat land nooit zekerheid hebben of je wel of niet binnen de wet valt. Op een dag kunnen ze je met wat voor beschuldiging dan ook arresteren. En dat kan heel vervelend zijn, zoals Ahmet Soylu heeft gemerkt”.