Somerset Maugham zou tevreden zijn met geheim agent

Ashenden, geheim agent, zondagavond, Ned.1, 20.45-21.45u.

De tamelijk autobiografische verhalen die William Somerset Maugham in 1928 bundelde onder de titel Ashenden, vormen geen hoogtepunt in zijn oeuvre. In vrijwel geen enkele beschouwing over zijn leven en werken worden ze genoemd - er was zoveel méér; er waren zoveel romans en toneelstukken en essays om te bespreken, dat er zelden ruimte overbleef voor die aardige, vaardig vertelde verhalen over geheim agent Ashenden en diens kleurrijke avonturen in het onstabiele Europa tijdens de Eerste Wereldoorlog.

Somerset Maugham (1874-1965) was al een gevestigd schrijver, toen hij zich in het eerste oorlogsjaar door de Britse geheime dienst liet overhalen om in schrijversvermomming spionage-werkzaamheden te verrichten op het Europese vasteland. De hoofdpersoon uit de verhalen die hij daarover schreef, kreeg de naam John Ashenden. Hij was hoofdzakelijk gestationeerd in het neutrale Zwitserland, waar de beau monde zich tegen beter weten in bleef vastklampen aan vooroorlogse privileges en omgangsvormen. Kalm en geduldig voerde hij er zijn opdrachten uit.

Ook in de vierdelige BBC-serie Ashenden, vorig jaar gemaakt en vanaf zondagavond te zien bij de KRO, ligt het tempo niet hoog. De intrige is, volgens de beste Britse dramatradities, gedompeld in een omfloerste sfeertekening vol pittoreske details en een weemoedig soort ironie over voorgoed vervlogen tijden. “Hij geloofde niet in een of andere bijzondere roeping,” schreef W.F. Hermans lang geleden over Somserset Maugham, “maar hij was van mening, dat de schrijver een technisch gaaf werkstuk dient af te leveren.” Hetzelfde gaat op voor regisseur Christopher Morahan, die eerder de bejubelde reeks The Jewel in the Crown maakte en hier opnieuw laat zien hoe goed het tv-scherm zich leent voor zulk precisiewerk.

De eerste uitzending - elke aflevering omvat een afgerond verhaal - zet meteen al de toon. Ashenden moet proberen een vijandelijke spion naar neutraal terrein te lokken, opdat de man kan worden gearresteerd. Hij schakelt daartoe diens minnares in en wordt gedwongen die vrouw tot verraad te bewegen. Alles zit erin: de spanning hoe het zal aflopen, het gewetensconflict, de zwierige aankleding, de allure van de locaties en het stijlvolle spel van de acteurs. Somerset Maugham verkocht in de jaren veertig de verfilmingsrechten van Ashenden aan Hollywood, maar een film is er nimmer van gekomen. Hij zou, denk ik, dik tevreden zijn geweest met wat er vijftig jaar na dato toch nog van is gemaakt.