Opening Spelen wordt beschaafd vooruitstrevend

BARCELONA, 25 JULI. Ze noemden zichzelf ooit in een manifest “een misdadige organisatie binnen de wereld van de kunsten”. Hun voorstellingen zijn aanslagen op de zintuigen door middel van lawaai, hitte, water, modder, bloed. Meestal staan er ambulances klaar om gewonde toeschouwers af te voeren. En vanavond moeten ze het hoogtepunt vormen tijdens de openingsceremonie van de Olympische Spelen. Zijn ze in Barcelona helemaal gek geworden? Of is "La Fura dels Baus' zichzelf niet meer?

Geen van beide, zeggen Alex Ollé en Carles Padrisa, de twee leden van het avantgardistische theatercollectief die het twintig minuten durende spektakel hebben ontworpen. Niet dat ze zich geweldig thuis voelen in een programma dat ook bijdragen van Placido Domingo en Montserrat Caballé, Christina Hoyos op een paard, Aragonese tamboers, Catalaanse volksdansers en Andalusische danseressen bevat. Maar de kans om iets bijzonders te doen voor een recordaantal van meer dan drie miljard televisiekijkers wilden ze zich ook niet laten ontgaan. En de organisatie heeft zich niet met de inhoud van de voorstelling bemoeid. Althans niet ingrijpend.

Carles: “Wij hadden eigenlijk nog wel iets met oorlogsvliegtuigen gewild, die laag over het stadion scheren. En helikopters, bommen, rook.”

Alex: “Maar dat kon niet. Er zijn een paar jaar geleden in Duitsland twee straaljagers in een stadion neergekomen en dat schijnt niet zo leuk te zijn geweest.”

Carles: “We hebben ons dus een beetje aangepast en besloten om een kinderverhaal te vertellen. Een soort sprookje. Maar wel dubbelzinnig.”

Alex: “Zeer dubbelzinnig. Dat merken die lui van het olympische comité gewoon niet.”

De twee regisseurs erkennen dat de plaatselijke organisatie een flink risico heeft genomen door La Fura dels Baus in te schakelen bij een evenement dat zo belangrijk is voor het imago van Barcelona, van Catalonië en van Spanje. Maar er schijnt niet eens veel discussie over te zijn geweest.

Alex: “Zelfs Samaranch schijnt iets te hebben gehad van: "ach, waarom niet eens iets anders'.

De keuze voor La Fura dels Baus past bovendien bij de beschaafd-vooruitstrevende indruk die Barcelona door middel van de Spelen wil maken en die ook terug te vinden is in het logo, de mascotte en de architectuur van de Olympische installaties.

Het mocht allemaal niet teveel lijken op de gladde vertoning die de firma Disney vier jaar geleden in Los Angeles presenteerde. Het moest Europees zijn en een beetje gewaagd.

Zelfs aan het traditionele hoogtepunt van de openingsceremonie heeft men een snufje suspense weten toe te voegen. Het Olympisch vuur moet worden aangestoken door middel van een brandende pijl. Twee boogschutters hebben ervoor geoefend en pas op het laatste moment is beslist wie het karwei mag verrichten.

Carles: “We hebben een paar dagen geleden met die jongens gesproken en denk maar niet dat ze er wakker van liggen. Het zijn hele koele kikkers. Als ze er naast schieten, doen ze het gewoon nog een keer.”

Pag 9: Folklore van Hercules die Barcelona heeft gesticht

Zelf zijn ze iets minder zeker over hun bijdrage. Het is dan ook een hele klus geweest om de zeventienhonderd vrijwilligers te regisseren die het "kinderverhaal' vanavond met behulp van poppen, karren, scooters en een enorme boot over het grasveld moeten brengen. Alex: “Tijdens de repetities liepen er nog weleens een paar honderd mensen die voor zee moesten spelen de verkeerde kant op en er kan natuurlijk best ergens een zeil niet naar boven willen of een wiel aflopen. Maar we staan zelf tussen de menigte om ze zonodig de goeie kant op te schreeuwen.” Carles: “Het heeft geholpen bij de acceptatie van onze plannen, dat de opening van de Winterspelen in Albertville ook niet erg conventioneel was. Ik vond het ballet van Philippe Decoufle zelf best mooi, maar ook een beetje frivool en oppervlakkig. Het leek me teveel op een modeshow. Het was geen kunst. Ik hoop dat wij wat meer hebben te vertellen.”

Het verhaal dat La Fura dels Baus vanavond opvoert is gebaseerd op de mythe van Hercules, de zoon van Zeus die twaalf onmenselijk zware taken moest verrichten, maar volgens de Catalaanse folklore in zijn vrije tijd Barcelona zou hebben gesticht. Aan het begin van de opvoering zien we deze vier meter hoge atleet en avonturier, die een sterke gelijkenis vertoont met robocop, twee zuilen uiteen duwen. Daardoor ontstaat de Middellandse Zee en valt de wereld uiteen in Noord en Zuid. Over de golven van deze zee vaart de mensheid. Aan het roer van het schip staan de denkers uit het noorden, die om de verwarring te vergroten zwart van huidskleur zijn. De roeiers zijn blank en vertegenwoordigen het onderbewuste, het zuiden. Op de boeg zit als verstekeling een kind met in zijn hand een schelp waarop het muziek kan maken.

De boot wordt op zijn reis van zuid naar noord bedreigd door de steeds angstwekkender monsters van de beschaving. Zo is er het veelkoppige monster van de overbevolking, blazen de tentakels van de vervuiling giftige rook, ramt de stier van de onwetendheid de scheepshuid en wiebelt er een bol van lichamen die zich met steeds nieuwe lichamen voedt om de ziekte aids te verbeelden. Wanneer het schip tenslotte in drie stukken breekt en vergaat, blaast het kind op zijn schelp en verschijnen de langpotige aasvogels van de dood. Pas als zij hun werk gedaan hebben, is plotseling Hercules er weer. De zee komt tot rust, de golven voegen zich tot een patroon van straten en in de stad die zo ontstaat speelt het kind. Maar het spel dat hij speelt is een oorlogsspel. Er is dus geen gelukkig einde. Je hebt kans dat alle ellende weer opnieuw begint.

Carles: “Als je me vraagt wat het allemaal te betekenen heeft, dan krijg je van mij een politieke interpretatie. Dan heb ik het over arm en rijk, noord en zuid. Maar de meeste mensen zullen gewoon een kleurig massaspel zien over een schipbreuk. Dat is niet erg. We hopen dat er zoveel rare en griezelige elementen inzitten dat er in hun onderbewustzijn toch wat onrust is gewekt. Dat ze het niet helemaal van zich af kunnen laten glijden.”

In eerdere voorstellingen van La Fura dels Baus werd het publiek altijd fysiek belaagd om er voor te zorgen dat ze zich niet aan het spel van de groep kon onttrekken. De produkties Accions (1983), Suz/O/Suz (1984), Tier Mon (1988) en Noun (1990) speelden zich af midden tussen de "toeschouwers', die van alle kanten werden belaagd door vechtende acteurs, explosies en brandjes en verschrikt uiteenstoven voor in razende vaart over het speelvlak rijdende karretjes. Die werkwijze, die zo ongeveer het handelsmerk van de groep is geworden, kon op de enorme schaal van het olympisch stadion natuurlijk niet worden toegepast.

Alex Ollé en Carles Padrisa hebben dan ook een speciale onderafdeling van het collectief in het leven geroepen om deze nieuwe weg in te kunnen slaan. Die heet "La Baus' - de naam betekent niks, net als "La Fura' - en moet op den duur uitgroeien tot een centrum met een eigen gebouw in Barcelona waar in de toekomst kunstenaars uit verschillende disciplines kunnen samenwerken met de acteurs en musici van de oorspronkelijke groep. Voor het eenmalige "El Mediterraneo, Mar Olimpico' hebben zij in de eerste plaats gedacht aan het televisiepubliek, dat immers een veelvoud vormt van de vijfenzestigduizend aanwezigen in het stadion. De voorstelling heeft dan ook eerder een grafisch dan een fysiek uitgangspunt. Toen het verhaal bedacht was, zijn alle scènes getekend en daarna is er met behulp van de computer een video-simulatie gemaakt waarin het tijdsverloop precies werd vastgelegd. Aan de hand van die beelden heeft de Japanner Ryuchi Sakamoto de muziek gecomponeerd. Muziek die niet platvloers is en toch direct aanspreekt, vinden de twee theatermakers. Ze zijn er aanzienlijk tevredener over dan over de televisieregisseurs die hun spektakel moeten vastleggen. Alex: “Zij willen het recht-toe, recht-aan doen. Wij willen dat de uitzending het ritme en het tempo heeft van een video-clip. Je maakt tenslotte televisie of je maakt het niet. Daar hebben we de laatste dagen voortdurend verschrikkelijk ruzie over gemaakt.”

Twee jaar hebben zij aan “El Mediterraneo” gewerkt. Vanavond is het in twintig minuten voorbij. Hierna, zeggen ze, willen ze wel weer eens iets voor een kleine ruimte maken. Desnoods voor één persoon, als het maar wat langer duurt. Maar eerst gaan ze zo snel mogelijk weg uit Barcelona, want aan sport hebben ze een hekel. Alex gaat naar Menorca. Carles naar het eiland Lamu, voor de kust van Kenia. Hij hoopt dat ze daar geen televisie hebben en niet naar de Olympische spelen kijken. Hoewel... het lijkt hem ook iets geweldigs om tussen de inboorlingen rond een radio te staan, liefst één die zijn energie van een gasgeneratortje haalt, en dan te horen hoe een Keniaanse verslaggever vertelt dat er een schip over het gras vaart met blanke roeiers en een zwarte man aan het roer. Natuurlijk zal dat op Lamu worden begrepen. Krachtige beelden, mythes - die zijn universeel.

“Het is natuurlijk zeer pervers dat er zoveel mensen naar zoiets onbelangrijks als de opening van Olympische Spelen kijken,” zegt Alex. “De Golf-oorlog had minder succes.”

“Maar wij zijn niet tegen perversiteit,” besluit Carles tevreden. “Dus hebben we er met genoegen de onze aan toegevoegd.”