TNO krijgt apen voor onderzoek naar aids

DEN HAAG, 24 JULI. TNO in Rijswijk heeft in het geheim vorige maand drie apen van een Nederlandse dierentuin overgenomen voor aidsonderzoek. Het is de eerste keer dat apen uit een Nederlandse dierentuin worden ingezet voor onderzoek naar vaccins tegen het menselijk aidsvirus (HIV).

TNO heeft een maand geleden drie varkensstaartmakaken (macaca nemistrina) van een niet nader genoemde dierentuin overgenomen. Volgens een recente wetenschappelijke publikatie in het Amerikaanse wetenschappelijke tijdschrift Science (19 juni) vertoont deze apesoort als hij met het HIV wordt geïnfecteerd dezelfde symptomen als de mens.

Het experiment werd een paar jaar geleden begonnen op het regionale primatencentrum van de Universiteit van Washington in Seattle. De onderzoekers toonden voor het eerst aan dat deze makaken goed bruikbaar zijn voor aidsonderzoek. Tot dan werd aangenomen dat alleen chimpansees daarvoor in aanmerking kwamen.

De acht makaken in Seattle bleken na infectie niet resistent tegen het virus en ontwikkelden acuut symptomen van de ziekte. Daarmee zou een veel beter en aanmerkelijk goedkoper diermodel voor aidsonderzoek ter beschikking zijn gekomen. Naar aanleiding van het baanbrekende artikel in Science is er in wetenschappelijke kring een run ontstaan op de varkensstaartmakaken.

Ook het primatencentrum van TNO in Rijswijk, dat wel over circa 120 chimpansees beschikt maar geen enkele varkensstaartmakaak in huis had, is naar aanleiding van het artikel op zoek gegaan naar macaca nemistrina om bevestiging te krijgen van de resultaten van het Amerikaanse onderzoek, aldus prof. dr. J.J. Haaijman van het Primatencentrum, die immunotechnologie aan de Rotterdamse Erasmusuniversiteit doceert.

Pag 3: Dierenpark: geen apen geleverd

TNO heeft eerst het ministerie van Landbouw in Den Haag gevraagd het invoerverbod op macaca nemistrina uit Indonesië op te heffen. “Ik heb in een brief aan staatssecretaris Gabor gevraagd of deze zijn EG-collega's niet zou kunnen bewegen om de ban tijdelijk op te heffen, gezien het belang van dit biomedisch onderzoek. Maar ondertussen ga je wat rondvragen naar apen voor een inleidend proefje,” aldus Haaijman.

TNO heeft uiteindelijk drie varkensstaartmakaken gekregen van een Nederlandse dierentuin. Haaijman wil geen namen noemen (“daarmee doe je het aidsonderzoek geen goed”). Bronnen binnen de natuurbeschermingsorganisaties houden het op het Ouwehands Dierenpark in Rhenen. Directeur G.M. Baars van de dierentuin ontkent echter.

Pro Primates, de vakbond voor apen, is tegen het onderzoek op macaca nemistrina zolang niet door de Dierexperimentencommissie (de ethische commissie) is vastgesteld dat het onderzoek echt nodig is, vertelt Pro Primates-directeur drs. I. Spruit. Indien toch noodzakelijk, dan moeten de apen volgens Spruit uit de dierentuin en niet uit het wild worden gehaald en dient de transactie openbaar te worden gemaakt.

Haaijman is het met Spruit eens dat de commissie zich eerst over het onderzoek moet uitlaten voordat TNO met het onderzoek kan beginnen. De drie apen zitten tot die tijd in quarantaine. Haaijman vindt het evenwel niet nodig dat transport van apen van een Nederlandse dierentuin naar een Nederlandse onderzoeksinstelling in de openbaarheid moet worden gebracht.

Om de bevindingen in het Science-artikel bevestigd te krijgen, wil TNO de bloedcellen van de drie varkensstaartmakaken infecteren met HIV, het virus dat uiteindelijk tot aids leidt. TNO heeft voor de drie varkensstaartmakaken niet hoeven te betalen.

Volgens Science heeft de wetenschappelijke wereld opgetogen gereageerd op de resultaten van de onderzoeksgroep in Seattle. “Dit betekent een belangrijke verbetering voor het onderzoek naar een geneesmiddel en een vaccin,” aldus Anthony Fauci, de directeur van het National Instiutute of Allergy and Infectious Diseases in de Verenigde Staten.