MASH: 'beste' anti-oorlogscampagne die ooit is gevoerd

M*A*S*H, RTL4, 23.55-01.55: 'Goodbye, Farewell and Amen', laatste aflevering.

De oorlog in Korea duurde van juni 1950 tot juli 1953 en eiste het leven van, naar beneden afgerond, 33.000 Amerikaanse militairen, 1.300.000 'rode' guerrilla's en 400.000 Koreaanse burgers. De tv-serie M*A*S*H (Mobile Army Surgical Hospital) had in de VS een looptijd van elf jaar: van september 1972 tot februari 1983 zond CBS de 251 afleveringen rond het wel en wee van het veldziekenhuisje aan het Koreaanse front met stijgend succes uit.

In Nederland programmeerde de AVRO M*A*S*H in 1973, het Luxemburgse RTL4 deed het in augustus van het vorig jaar in hoog tempo over. Aangenaam bittersweet schijnt de smaak van M*A*S*H te zijn waarbij de herkenningsmelodie Suicide is Painless (van Johnny Mandel) de kijker meteen in de juiste stemming brengt. De laatste (extra-lange) aflevering heet Goodbye, Farewell and Amen, in Amerika vormde de uitzending ervan op 28 februari 1983 een "national event'. Die 251ste episode van de long-running comedyserie trok het grootste aantal kijkers dat ooit afstemde op een deel van een tv-feuilleton. Of dat vanavond in Nederland ook gebeurt, valt te betwijfelen. Vast staat wel dat M*A*S*H hier eveneens een vast en trouw publiek heeft gehad, fans van het 4077ste Mobiele Veldhospitaal dat wordt geleid door de begaafde militaire chirurgen captain Benjamin Franklin 'Hawkeye' Pierce en captain John F.X. 'Trapper' McIntyre, respectievelijk gespeeld door Alan Alda en Wayne Rogers. Echte M*A*S*H-'buffs' kennen zelfs de legernummers van het duo: dat van Hawkeye is US12836413, dat van Trapper ER60304734.

De tv-serie is gebaseerd op de gelijknamige bioscoopfilm uit 1970 van regisseur Robert Altman. Het verhaal werd in de jaren zestig geschreven door een militaire arts die tijdens de Koreaanse oorlog in een M*A*S*H-'unit' aan het front werkte: dr Seymour S. Kalter. Hij publiceerde zijn meer dan levensechte non-fiction-story onder het pseudoniem Richard Hooker. Omdat de decors van de bioscoopversie nog in Stage 9 van de 20th Century-Fox-studio stonden, kon producent Gene Reynolds er begin 1972 meteen in aan de slag voor de tv-uitvoering. Vanaf de pilot, de proefaflevering die in de VS gewoontegetrouw aan deel 1 van een nieuwe tv-serie vooraf gaat, had M*A*S*H succes. Het leek alsof de morbide wisecracks en dito oneliners van de speudo-travestiet corporal Maxwell Q. Klinger (RA19571782), van de zich onvermoeibaar zwoel gedragende hoofdzuster major Margaret 'Hot Lips' Houlihan (RA31619185), van de naëve aalmoezenier John F.P. Mulcahy (RA11295403) of van de verlegen intellectueel/technicus corporal Walter 'Radar' O'Reilly (US56349216), afkomstig waren van leerlingen van Lenny Bruce, Woody Allen en Groucho Marx. Over de immer als een opgetutte vrouw door het kamp scharrelende Klinger zegt commandant Potter tegen Hawkeye: “Ik moet er toch niet aan denken: een hele compagnie Klingers...” Hawkeye: “Tenzij Christian Dior ons aanvalt!” Aalmoezenier Mulcahy: “Officieren gaan nooit naar de WC: ze exploderen spontaan op hun vijftigste!” Chirurg Trapper, over een stervend oorlogsslachtoffer gebogen tegen een assistente: “Ik snijd hem open, manicuur jij ondertussen z'n nagels maar.”

De laatste episode werd geregisseerd door Alan Alda, die elf jaar lang overtuigend de rol van Hawkeye speelde. In het blad "American Cinematographer' zei Alda jaren geleden dat M*A*S*H juist door de sarcastische humor, eigenlijk de beste anti-oorlogscampagne is die ooit werd gevoerd.