Het resultaat van bijna twintig uur onderhandelen

ROTTERDAM, 24 JULI. Wanneer Andriessen vanavond alsnog het groene licht zou geven voor de overname van Fokker door Dasa, wordt Fokker onderdeel van een Europees conglomeraat van vliegtuigbedrijven.

De rol van Fokker in het te vormen industrieconsortium onder leiding van Dasa wordt vastgelegd in een overnamecontract. In dat document staat nauwkeurig omschreven welk deel van produktie en ontwikkeling van vliegtuigen in Nederland blijft, onder welke voorwaarden daar verandering in kan komen en hoe de besluitvorming daaromtrent verloopt. De onderhandelingen van gisteren en vannacht draaiden behalve om de inhoud van die overeenkomst vooral om het toezicht van de overheid op de naleving ervan. Die, nog voorlopige overeenkomst, zal er op hoofdlijnen alsvolgt uitzien.

Boven Fokker wordt een holding geplaatst, die 51 procent van de aandelen van Fokker beheert. De overheid neemt voor circa 23 procent deel in die houdstermaatschappij. Dasa bezit de overige 77 procent, maar verkoopt een deel van de aandelen door aan het Franse Aerospatiale en het Italiaanse Alenia. Dasa zelf houdt dan een belang van 51 procent over.

De overheid zou op termijn afstand moeten doen van haar aandeel in de holding boven Fokker. Uiteindelijk wordt Dasa voor 50 procent aandeelhouder in de holding, en Aerospatiale en Alenia bezitten dan ieder 25 procent.

DE INHOUD VAN HET CONTRACT

Besluitvorming. De raad van bestuur van Fokker krijgt tenminste één Duits lid. Conflicten binnen de raad van bestuur worden voorgelegd aan de raad van commissarissen. De raad van commissarissen bestaat uit negen leden. Vijf daarvan zijn afkomstig van Dasa. De commissarissen besluiten met een meerderheid van stemmen. Voor zwaarwegende beslissingen over zaken als de eventuele verplaatsing van delen van de produktie, nieuwe vliegtuiglijnen en grote reorganisaties is een meerderheid van zeven commissarissen noodzakelijk. Een commissaris zit in de raad namens de Nederlandse overheid, voor een periode van acht jaar. Produktie en ontwikkeling in Nederland. 49 procent van de toegevoegde waarde van de huidige en nog te ontwikkelen toestellen van Fokker in het segment tussen de 65 en 130 stoelen komt voor rekening van het Nederlandse vliegtuigbedrijf. De eindassemblage (de zichtbare bouw) van de toestellen heeft plaats bij Fokker. Uitzondering is het optreden van “zeer onvoordelige kostenontwikkelingen”. Ook wanneer Fokker in de toekomst meerdere produktielijnen in haar marktsegment krijgt, is verplaatsing van delen van die nieuwe produktielijnen bespreekbaar. Concurrentiebeding. Dasa (en later ook de andere toetredende partijen Alenia en Aerospatiale) zal naast de door Fokker geproduceerde toestellen geen concurrerende vliegtuigen ontwikkelen en vervaardigen. Defininitie van de rol van Fokker. De omschrijving van het “industrieel leiderschap” van Fokker in de categorie van straalvliegtuigen tussen de 65 en 130 stoelen, is “verduidelijkt en verbeterd”. Oorspronkelijk was het ministerie van economische zaken bang dat de bestaande definitie te beperkt was. Een vliegtuig met 135 stoelen had bijvoorbeeld aan het “industriële leiderschap” van Fokker kunnen ontsnappen. De toekomst van de Fokker 50. Voor de toekomst van het turboproptoestel, dat buiten de definitie van de rol van Fokker valt, zijn geen garanties bedongen. Dasa zelf, en ook de toekomstige Franse en Italiaanse partners Aerospatiale en Alenia vervaardigen al soortgelijke toestellen. De prijs die Dasa betaalt voor Fokker. Hierover is nog geen beslissing genomen. Op basis van de nu beschikbare informatie gaat het om een prijs per Fokker-aandeel van tussen de 40 en 45 gulden. Dasa betaalt dus tussen de 1 en 1,1 miljard gulden voor 51 procent van Fokker.

HET TOEZICHT OP HET CONTRACT

De overheid wordt partij in het contract. Over dit punt zijn alle partijen het eens. Wanneer de besluitvorming binnen Fokker grotendeels in handen is van Dasa, dan wordt het voor Fokker moeilijk om protest aan te tekenen wanneer Dasa zich niet aan de bepalingen houdt. Dat een dochteronderneming het eigen moederconcern voor de rechter sleept komt zelden voor. Omdat de overheid partij wordt in het contract, is zij in de positie om naar de rechter te stappen wanneer Dasa zich niet aan de contractbepalingen houdt. Vetorecht inzake veranderingen in het contract tussen Fokker en Dasa. Dit is de horde die de Kamercommissie nog moet nemen. Dasa kan, met een gekwalificeerd meerderheidsbesluit, het bestaande contract natuurlijk ook simpelweg veranderen. Dan zijn juridische stappen niet mogelijk, want het Duitse concern houdt zich vervolgens netjes aan de nieuwe bepalingen. Om te voorkomen dat dit gebeurt, neemt de Nederlandse staat een aandeel van circa 23 procent in de boven Fokker te stellen holding. Dasa neemt de overige 77 procent van de aandelen.

Aan het aandeelhouderschap in de holding ontleent de overheid een beslissende stem, een veto, over veranderingen in het contract tussen Fokker en Dasa. De overheid wil het aandeel en dus ook het vetorecht behouden tot er zekerheid bestaat over de rol van Fokker bij de ontwikkeling en produktie van de F-130 of een alternatief daarvoor. Omdat er vanuit wordt gegaan dat Fokker dan op de rails staat voor de verdere toekomst, doet de overheid op dat moment afstand van het aandeelhouderschap en het veto.

Dasa wil niet verder gaan dan een staatsdeelneming - en dus het bijbehorende vetorecht - voor een periode van drie jaar. Minister Andriessen vraagt vanmiddag aan de kamercommissie of hij kan toegeven aan deze eis. Wanneer dat niet gebeurt, dan gaat de overname van Fokker niet door.

TOEZICHT OP DE NALEVING

Op dit punt heeft Andriessen een concessie gedaan. In plaats van de geëiste twee, komt er één overheidscommissaris bij Fokker voor een periode van acht jaar. Deze commissaris houdt toezicht op de belangen van de overheid en de gelden die door de staat aan Fokker beschikbaar worden gesteld. Het ministerie van economische zaken eiste oorspronkelijk twee commissarissen. Een daarvan zou pas worden opgegeven wanneer de overheid uit de holding boven Fokker stapt en daarmee haar vetorecht verliest. De ander zou voor onbepaalde tijd bij Fokker blijven. In het compromis van vannacht is besloten dat er één commissaris van overheidswege bij Fokker wordt aangesteld, voor een periode van acht jaar.