Aids en de Derde wereld

EEN WEEK CONGRESSEREN over aids heeft duidelijk gemaakt dat ook de komende jaren nog geen medicijn beschikbaar komt waarmee de ziekte kan worden genezen en geen vaccin beschikbaar zal zijn dat de verspreiding van het aids-veroorzakende virus stopzet. Preventie van de verspreiding van de ziekte en behandeling van de zieken blijven voorlopig de enige mogelijkheden van aids-bestrijding. Aids gold tot nu toe vooral als een lakmoesproef voor tolerantie en non-discriminatie in de Westerse wereld. Een pragmatische aanpak van de ziekte is onlosmakelijk verbonden met een open en democratische samenleving, waar je onbevreesd kunt uitkomen voor je homoseksuele geaardheid.

Maar het karakter van de ziekte verandert snel. Hoewel de verspreiding van aids in het rijke Westen een reden tot zorg blijft, bedreigt de ziekte vooral grote bevolkingsgroepen in de Derde wereld. Kwam aids aanvankelijk alleen voor onder min of meer geïsoleerde groepen in de Westerse wereld, tegenwoordig hoort al zeventig procent van de besmetten tot de bevolking in de ontwikkelingslanden. Tegen het jaar 2000 zal dat percentage volgens de Wereldgezondheidsorganisatie tot negentig procent zijn gestegen, voornamelijk door heteroseksuele contacten.

DE ZIEKTE trekt nu al een spoor van verwoesting door het Afrikaanse continent. Landen waar tien tot twintig procent van de beroepsbevolking besmet is vormen geen uitzondering. Afgezien van het persoonlijke leed raakt de moeizame economische ontwikkeling duurzaam ontwricht. De bestrijding van aids is daarmee niet langer los te zien van de algemene hulp aan de Derde wereld. Het zal duidelijk zijn dat in landen waar het niveau van de voorzieningen op het gebied van volksgezondheid, hygiëne en scholing nog veel te wensen over laat, een adequate aanpak van de ziekte onbegonnen werk is, zo concludeerden verschillende sprekers deze week op het Amsterdamse congres. Zelfs voor de verstrekking van condooms, het meest elementaire wapen in de strijd tegen aids, zijn te weinig middelen aanwezig.

In de jaren tachtig heeft de homobeweging - waarin jonge, zelfbewuste, goed-opgeleide mensen actief zijn - ervoor gezorgd dat aids tot een speerpunt werd in het biomedisch onderzoek. Nu aids een van de vele Derdewereld-ziekten wordt, is het de vraag of in het Westen de relatief grote belangstelling aanhoudt. Te meer daar farmaceutische en biotechnologische bedrijven hun investeringen zullen heroverwegen. Van een geneesmiddel voor de Derde wereld is immers nooit iemand rijk geworden.

HET CONGRES heeft uitdrukkelijk geprobeerd de maatschappelijke en wetenschappelijke aanpak te integreren. Er zijn vruchtbare ontmoetingen en confrontaties geweest, maar de kloof tussen de maatschappelijk betrokkenen die machteloos staan tegenover alle problemen die op hen af komen en de wetenschapsmensen die het onderzoek doen, bestaat nog steeds .

Niettemin is integratie noodzakelijk. De uitwisseling van ervaringen tussen wetenschapsmensen, bedrijven en de direct betrokkenen is de enige garantie dat ook in de toekomst het onderzoek ten behoeve van de bestrijding van aids de juiste prioriteiten kiest. Daarnaast kan alleen een internationale inspanning die wordt gedragen door organisaties als de WHO en de Verenigde Naties verhinderen dat de belangstelling van Westerse onderzoekers afneemt en de ontwikkeling van geneesmiddelen en vaccins stagneert. Aids-bestrijding is definitief een wezenlijk onderdeel van het ontwikkelingsvraagstuk geworden.