Sendero maakt Fujimori dubbele verliezer

De maoïstische guerrillabeweging Sendero Luminoso ("Lichtend Pad') richt zich in haar jongste terreurcampagne ook op de welgestelde Peruaanse middenklasse in Lima in plaats van alleen op militaire en "politieke' doelwitten. Zij treft daarmee de samenleving in het hart. President Fujimori van Peru wil op korte termijn twee dingen bereiken: de vernietiging of marginalisering van Sendero Luminoso, en tevens de legitimering in binnen- en buitenland van zijn recente machtsgreep.

MEXICO-STAD, 23 JULI. Aan "offensieven' van de maoïstische guerrillabeweging Sendero Luminoso ("Lichtend Pad') is men in Lima wel gewend. Al twaalf jaar worden in de Peruaanse hoofdstad dagelijks mensen vermoord, gebouwen opgeblazen en wordt de komst van de revolutie aangekondigd op muren en deuren. Ook als de revolutionaire graffiti een paro armado ("gewapende staking') decreteert is dat voor de meeste Limeños doorgaans geen reden tot extra bezorgdheid.

Maar dezer dagen is dat anders. De gewapende staking die Sendero voor gisteren en vandaag had afgekondigd, wordt vergezeld van een van de gewelddadigste campagnes die Lima in de laatste jaren heeft getroffen. Bovendien blijken de doelen niet langer voornamelijk personen en installaties van leger en politie.

De recente terreur van Sendero richt zich tegen de Limeense samenleving als geheel. Eind vorige week werden twee flatgebouwen in de welgestelde wijk Miraflores vernield door een 500 kilo zware autobom. Het dodensaldo staat op 25 en loopt nog steeds op. Deze week waren onder meer twee scholen in het centrum en een markt in de district La Victoria het doelwit, naast de gebruikelijke aanslagen op politie- en militaire doelen. In tegenstelling tot eerdere gelegenheden leidt de huidige gewapende staking daardoor wel degelijk tot een duidelijk verminderde economische activiteit in Lima en in plaatsen in het Andes-gebergte.

President Alberto Fujimori heeft de recente geweldsgolf aangegrepen als excuus om niet aanwezig te zijn bij de Ibero-Amerikaanse topconferentie die vandaag in Madrid is begonnen. “De president is de opperbevelhebber van de strijdkrachten en zal als zodanig leiding geven aan de terreurbestrijding”, zo heette het in een communiqué dat werd uitgegeven na een urenlange, ingelaste vergadering van Fujimori's kabinet. De president heeft eerder al laten weten de herinvoering van de in 1979 afgeschafte doodstraf te overwegen voor terroristische activiteiten en in de nasleep van de recente bomaanslagen werden andere, strengere maatregelen in het vooruitzicht gesteld.

Het jongste offensief is een regelrechte uitdaging voor Fujimori, die in april met steun van strijdkrachten en politie alle macht in het land naar zich toetrok door de grondwet op te schorten en het Congres buitenspel te zetten. De maatregelen, aldus Fujimori in zijn apologie voor wat een autogolpe ("zelf-coup') wordt genoemd, zijn nodig om efficiënter te kunnen optreden tegen Sendero Luminoso en Peru's tweede guerrillabeweging MRTA.

Maar de antidemocratische maatregelen van de president hebben tot nu toe weinig zichtbare verbeteringen gebracht in de al twaalf jaar oude guerrilla-oorlog die aan meer dan 25.000 mensen het leven heeft gekost. Het meest tastbare resultaat was de arrestatie onlangs van MRTA's topman Victor Polay, wiens bijnaam 'Houdini' het een en ander zegt over de gemiddelde duur van zijn verblijf in Peruaanse gevangenissen. Bovendien wordt MRTA niet als een echte bedreiging voor de staat gezien. De beweging is marginaal en dankt haar bekendheid voornamelijk aan stunts als het afvuren van raketjes op het presidentiële paleis.

Sendero Luminoso, zo heeft president Fujimori terecht ingeschat, is het werkelijke gevaar voor de Peruaanse samenleving. De niets en niemand ontziende terreur van Sendero verlamt de maatschappelijke activiteiten en is de hinderpaal bij uitstek voor de opbouw van Peru's zwaar gehavende economie. Buitenlandse investeerders piekeren, ondanks aantrekkelijke financiële voorwaarden, niet over vestiging in Peru zolang Sendero relatief ongestoord zijn gang kan gaan.

President Fujimori wil op korte termijn twee dingen bereiken. Ten eerste de vernietiging, dan wel marginalisering van Sendero en, ten tweede, daarmee de binnen- en buitenlandse legitimering van zijn autogolpe. Verkiezingen voor een grondwetgevende vergadering op 22 november moeten dit proces bekronen. Maar zonder tastbare resultaten in de antiterreurstrijd dreigt Fujimori een dubbele verliezer te worden. Nu al is een daling te zien in de extreem hoge populariteitscijfers die de president direct volgend op zijn machtsovername in april mocht genieten. Op het economische front zijn namelijk evenmin resultaten geboekt. Peru blijft kampen met een weliswaar getemperde, maar hardnekkige inflatie, terwijl de recessie en de hoge werkloosheid geen tekenen van verbetering te zien geven.

Het enige antwoord op het offensief van Sendero lijkt een tegenoffensief te zijn. Daartoe zal Fujimori op korte termijn moeten besluiten. Het gevaar dreigt immers, dat hij zowel zijn algemene populariteit als de steun van de zwaar onder vuur liggende strijdkrachten verliest. De president is, na de uitschakeling van de wetgevende macht, het enige draadje waaraan de fragiele Peruaanse democratie hangt. Wat rest is een militaire dictatuur. Tegenstanders van Fujimori draaien dat om. Voormalig presidentieel adviseur Hernando de Soto, wiens Instituut voor Vrijheid en Democratie deze week voor de tweede maal door een bomaanslag werd getroffen: “Democratie is het beste antwoord aan terreur. De enige manier waarop de rebellen hun hoop zullen verliezen, is als ze worden geconfronteerd met een goed-functionerende samenleving”. Aan dat laatste heeft het in Peru al langer dan tien jaar ontbroken.