PTT bewaart alle gespreksgegevens

AMSTERDAM, 23 JULI. Het telefoneergedrag van alle Nederlandse telefoonabonnees kan voortaan feilloos in kaart worden gebracht. De PTT is begonnen een bestand aan te leggen van alle telefoongesprekken die binnen Nederland en vanuit Nederland naar het buitenland worden gevoerd. Van elk gesprek wordt nummer, tijdstip en duur geregistreerd. Deze gegevens worden maximaal een half jaar bewaard. Dit is een gevolg van de nieuwe service van de PTT om op de telefoonrekening alle gevoerde gesprekken te vermelden.

Komende maand krijgen telefoonabonnees in de Rotterdamse wijk Lombardijen als eersten een telefoonrekening "nieuwe stijl'. In de loop van volgend jaar wordt deze dienst geleidelijk uitgebreid tot alle klanten die op een moderne digitale centrale zijn aangesloten.

Meer dan 300.000 mensen hebben de PTT laten weten dat ze hun telefoonnummer niet vermeld willen zien op gespecificeerde telefoonrekeningen van anderen. Hun gegevens zullen echter wel in het eigen bestand van de PTT worden bewaard. Dit bestand is onder meer toegankelijk voor justitie. De enige manier om niet in dit bestand terecht te komen is het opzeggen van het telefoonabonnement.

De gespecificeerde rekening heeft nogal wat voeten in de aarde gehad. Consumentenorganisaties hebben er jarenlang om gevraagd, omdat abonnees dan meer inzicht in de kosten zouden hebben en de rekening controleerbaarder zou worden. Toen de PTT vorig jaar besloot om daadwerkelijk over te gaan op gespecificeerde rekeningen, rees verzet van telefonische hulpdiensten, politie en anderen die anoniem gebeld willen kunnen worden. Zij waren bang in hun werk te worden belemmerd als hun telefoonnummer op de rekeningen opduikt.

Uiteindelijk kwam als compromis uit de bus om iedere telefoonabonnee de mogelijkheid te geven zijn nummer niet op afrekeningen te laten vermelden. In april stuurde de PTT daarover aan alle abonnees een brief, waarop inmiddels 300.000 mensen hebben gereageerd. Behalve burgers die gesteld zijn op hun privacy zijn het vooral bepaalde beroepsgroepen die hiervoor belangstelling hebben: advocaten, journalisten, hulpverleners.

Pag 2: Veel nummers blijven buiten PTT-nota

Geheime nummers en nummers die niet in de gids staan (een miljoen) worden sowieso niet op nota's vermeld. Dat geldt ook voor autotelefoon- en semafoonnummers (samen circa 300.000), tenzij de eigenaar expliciet laat weten dat die wel vermeld mogen worden. Nederland telt in totaal 7,2 miljoen telefoonaansluitingen.

Overigens bevat de nieuwe nota standaard geen lijst van gesprekken, maar alleen een overzicht van de kosten per soort gesprek (lokaal, interlokaal, internationaal, autotelefoon- en semafoonnummers, niet gratis 06-nummers en sterdiensten). Abonnees die daar om vragen kunnen een of meer van die rubrieken per gesprek gespecificeerd krijgen, maar dat kost vijf cent per gesprek. Het is ook mogelijk ongespecificeerde rekeningen te krijgen. Daarvoor hoeft niet extra te worden betaald.

Wanneer telefoons zijn doorgeschakeld, krijgt degene die heeft gebeld gewoon het nummer dat hij heeft gedraaid op zijn rekening (als hij tenminste een gespecificeerde rekening heeft gevraagd). Degene die heeft doorgeschakeld krijgt het nummer waarnaar is doorgeschakeld op zijn rekening in de rubriek sterdiensten (wederom, mits hij om een gespecificeerde rekening heeft gevraagd). In beide gevallen geldt dat geheime en afgeschermde nummers niet worden vermeld. In plaats daarvan staat het woord "afgeschermd' op de rekening. Wel worden tijdstip en duur van het gesprek vermeld.

De afscherming geldt alleen voor binnenlands gebruik. Wie bijvoorbeeld vanuit de Verenigde Staten, waar de gespecificeerde telefoonrekening al eerder is ingevoerd, naar een geheim nummer in Nederland belt, krijgt dat nummer gewoon op zijn rekening vermeld. Ook in Frankrijk en Groot-Brittannië bestaat de mogelijkheid van gespecificeerde rekeningen al. In Frankrijk worden de laatste drie cijfers van elk telefoonnummer vervangen door sterretjes. In Groot-Brittannië worden wel de volledige nummers vermeld, maar alleen bij gesprekken die meer dan vijftig pence kosten. De methode van afscherming op verzoek van de abonnee is volgens de PTT uniek in de wereld.

De specificaties zijn mogelijk door het in gebruik nemen van digitale centrales. Dit zijn in wezen grote computers. Met de invoering van de gespecificeerde rekeningen moet tijdens een telefoongesprek in plaats van het aantal tikken een hele serie gegevens worden bewaard: gebeld nummer, tijdstip, duur, kosten, dienst. Eenmaal per dag worden deze gegevens per centrale doorgesluisd naar een centraal computerbestand. Ook de gegevens over gesprekken met afgeschermde en geheime nummers zitten in dit bestand, ze worden alleen niet op rekeningen vermeld. Het totale bestand wordt nog 120 dagen na het versturen van de nota's bewaard. In die tijd kunnen de gegevens van reclamerende abonnees dus nog worden gecheckt. Maar het betekent ook dat tot uiterlijk een half jaar na dato (de rekening heeft betrekking op een periode van twee maanden, plus de 120 dagen) alle gegevens over alle telefoongesprekken worden bewaard. Niet elke PTT-medewerker kan zomaar neuzen in die gegevens, maar bijvoorbeeld op verzoek van justitie kan in een oogwenk een uitdraai worden gemaakt van alle nummers die iemand het afgelopen half jaar heeft gedraaid. En het is ook een kleine moeite om na te gaan vanaf welke nummers iemand de afgelopen maanden is gebeld. Per dag worden in en vanuit Nederland 25 miljoen telefoonverbindingen gelegd.

De afgelopen jaren is op zeer beperkte schaal proefgedraaid met het opslaan van meer gegevens per gesprek in Barendrecht en in de Rotterdamse wijk Waalhaven. Abonnees kregen daar wel een ander type nota, maar daarop stonden nog niet de afzonderlijke nummers waarmee verbindingen waren geweest. Deze proef was vooral een interne exercitie van de PTT, om te zien hoe een en ander technisch gerealiseerd moest worden. Op 10 augustus krijgen bewoners van de Rotterdamse wijk Lombardijen als eersten een rekening "nieuwe stijl'. Op 9 september volgen die van de Haagse wijk Bezuidenhout. Geleidelijk komt daarna de rest van Nederland aan de beurt, voor zover aangesloten op een digitale centrale. Nu is circa 15 procent van de abonnees nog niet op zo'n centrale aangesloten. Eind 1994 moet dit wel het geval zijn. Dan kan iedereen die dat wenst, en ervoor wil betalen, de gespecificeerde nota krijgen.

“Juridisch is het wel afgedekt”, zegt J. Holvast, directeur van de Stichting Waakzaamheid Persoonsregistratie. “Wij hebben de PTT gevraagd waarom de afgeschermde nummers ook in dat bestand moeten worden opgenomen. Immers, die worden ook bij reclames toch niet aan abonnees gegeven. Daar hadden ze niet echt een antwoord op. "Uit kostenoogpunt' en "technisch lastig' zijn de argumenten waar ze dan mee komen.”