Gebruik is zeker niet zonder risico; Kruidenthee helpt bij eczeem

Door wanhoop gedreven zoeken lijders aan ernstig onbehandelbaar constitutioneel eczeem baat bij allerlei alternatieve vormen van therapie. Het was artsen van het Londense "Royal Free Hospital' opgevallen dat een aantal van deze therapie-resistente patiënten opzienbarende verbetering vertoonden na een kuur met traditionele Chinese kruidenthee. Zij besloten daarom de werkzaamheid en de veiligheid van een dergelijke behandeling te toetsen met een placebo gecontroleerde onderzoek.

Constitutioneel of atopisch eczeem openbaart zich vaak al op heel jonge leeftijd als een nattende, rode en sterk jeukende uitslag op het gezichtje (dauwworm). Er bestaat dan een erfelijk bepaalde overgevoeligheid (atopische constitutie) voor allerlei ingeademde of gegeten stoffen. Vaak komen constitutioneel eczeem, hooikoorts en astma samen voor. Na het eerste levensjaar vormt het eczeem een veelvormige uitslag in de elleboog- en knieholten, aan de polsen en in de nek. Op de gezwollen, hevig jeukende huid zitten kleine rode plekjes die later tot blaasjes en vervolgens tot puistjes worden. Die gaan kapot en raken bedekt met een korstje. Uiteindelijk wordt de huid ruw en grof van structuur. Meestal neemt het eczeem in de loop van de kinderjaren geleidelijk af, maar bij enkele patiënten blijft het ook later nog, soms in zo'n hevige mate dat het zelfs met zeer intensieve behandeling niet lukt om de aandoening onder controle te krijgen.

De standaardtherapie bij constitutioneel eczeem is dat men irriterende stoffen (van zepen, nikkelen oorbellen en chemicalieën tot kippeëi, koemelk en pinda's) mijdt. Verder worden verzachtende crêmes (zinkzalf of koolteerpreparaten) toegepast. Bij de patiënten van de artsen in het "Royal Free Hospital' was echter het hele scala aan behandelingsmogelijkheden al uitgeput. De meest rigoreuze behandelingsvormen waren geprobeerd, zoals fotochemotherapie (psoraleen met ultravioletlicht) en zelfs corticosteroïden en ciclosporine om de afweer te onderdrukken. Veertig volwassen patiënten, allemaal met al jarenlang (gemiddeld 29 jaar!) zeer uitgebreid eczeem, de helft ook nog met astma of hooikoorts, werden uitgekozen om mee te doen aan het experiment.

De patiënten werden behandeld met een thee getrokken van een traditioneel Chinees kruidenmengsel. Zulke kruidenthee wordt normaal gesproken door een Chinese heelmeester voor een individuele patiënt samengesteld op geleide van de pols, het uiterlijk van de tong en de kenmerken van de ziekte zelf. Naast thee wordt er dan meestal ook een dieet voorgeschreven.

Chromatografie

Om de behandeling controleerbaar te maken werd er in Londen gekozen voor een gestandaardiseerde samenstelling van de thee. Er werd zelfs chromatografie gebruikt om te controleren of alle patiënten wel vergelijkbare ingrediënten kregen toegediend.

Het gebruik van kruiden is overigens niet geheel zonder gevaar. In de medische literatuur zijn meerdere gevallen van lever- en nierbeschadiging door kruidenmengsels beschreven (The British Medical Journal 1989; 299: p.1156). Daarom werd bij alle patiënten de lever- en nierfunctie gecontroleerd. Ook mochten de vrouwelijke patiënten niet zwanger raken, vanwege het risico op beschadiging van het ongeboren kind. Verder werd het kruidenmengsel ook nog gecontroleerd op de aanwezigheid van zware metalen en een eventuele besmetting met bacteriën.

De onderzoeksopzet was dubbelblind, placebo gecontroleerd en gekruist. De patiënten worden bij zo'n gekruiste studie (crossover study) willekeurig over twee groepen verdeeld. De ene groep krijgt eerst de actieve component en dan, na een intermezzo van 4 weken (wash-out period), een placebo. Bij de andere groep gaat het net andersom. De studie was dubbelblind opgezet, dus noch de arts, noch de patiënt wisten of de echte kruidenthee werd toegediend of alleen een sterk daarop lijkend mengsel zonder bekende werkzaamheid. Vòòr, tijdens en na de behandeling werden de omvang en de ernst van de huidafwijkingen vastgelegd in een score ("total body score').

Indrukwekkend

De resultaten waren indrukwekkend. Beide groepen patiënten vertoonden na acht weken Chinese kruidenthee een opzienbarende verbetering. Het eczeem verdween praktisch geheel. Er waren nauwelijks bijwerkingen. Lever- en nierfunctie, de bloeddruk en het gewicht van de patiënten veranderden niet. Twee patiënten klaagden over lichte darmstoornissen. Wel waren er acht patiënten die halverwege stopten met de behandeling, omdat ze de thee ondrinkbaar vonden. Eén vrouw moest er mee ophouden, omdat ze zwanger was geraakt. De astmaklachten verbeterden overigens niet door de behandeling.

Chinese kruidenthee is een oeroude therapie, die al beschreven werd in het Kruidenhandboek van de Gele Keizer (Huang-di Neijing, rond 300 voor Christus). Voor degenen die belangstelling hebben voor kruiden: volgens een voorlopige analyse bevatte het mengsel Ledebouriella seseloides, Potentilla chinensis, Clematis armandii, Rehmannia glutinosa, Paeonia lactiflora, Lophatherum gracile, Dictamnus dasycarpus, Tribulus terrestris, Glycyrrhiza glabra en Schizonepeta tenuifolia.

Over de meeste van deze kruiden is weinig bekend, alleen de Glycyrrhiza glabra (zoethout!) is uitgebreid onderzocht en remt de afbraak van cortisol, waardoor het gehalte van dit hormoon in het lichaam toeneemt. Cortisol heeft een ontstekingsremmend effect. Mogelijk dempt zoethout dus de abnormale afweer bij eczeem-patiënten.

Voor al degenen die nu snel zelf hun kruidenmengsels willen gaan samenstellen nogmaals een waarschuwing: uit de uitgebreide bloedtesten en het biochemische onderzoek dat alle patiënten moesten ondergaan, blijkt wel dat de Londense artsen het risico op lever- en nierfunctiestoornissen niet lichtvaardig opvatten. Zij sluiten in ieder geval alle mensen, die ooit geelzucht hebben doorgemaakt of teveel drinken, en vruchtbare vrouwen zonder anticonceptie uit van zo'n kruidentherapie. Als het spreekwoord "Baat het niet, het schaadt ook niet' al ooit van toepassing is voor alternatieve vormen van therapie, hier gaat in ieder geval niet op.

M.P.Sheehan e.a. Efficacy of traditional Chinese herbal therapy in adult atopic dermatitis, The Lancet, 4 juli)