De secretaris maakt bezwaar

DE POSITIE VAN DE secretaris-generaal van de Verenigde Naties is nimmer eenvoudig geweest.

Hoewel verantwoordelijk voor de goede gang van zaken in het uit zijn krachten gegroeide bureaucratische apparaat dat de VN zijn geworden, is zijn macht als uitvoerend ambtenaar beperkt. Vooral in de meer spectaculaire crises moet er vaak spitsroeden worden gelopen langs de verschillende bazen, de vijf permanente leden van de Veiligheidsraad voorop. Gedurende de Koude Oorlog volbracht de secretaris-generaal zijn taken altijd onder het wantrouwend oog van zowel Oost als West. Sinds de zogenaamde Derde en Ongebonden Wereld in de Algemene Vergadering een meerderheid heeft, is zij eveneens een factor van betekenis geworden voor de manoeuvreerruimte van de secretarisgeneraal. Ook geven enkele belangrijke geldschieters steeds vaker niet thuis, terwijl aantal, omvang en intensiteit van de vredebewarende interventies snel toenemen.Tegen deze achtergrond moet de uitval worden gezien van de tegenwoordige secretaris-generaal, de Egyptenaar Boutros Boutros Ghali, naar de Europese Gemeenschap en de Veiligheidsraad. Met het gemak dat zij sinds haar eerste bemoeienis met Joegoslavië nu meer dan een jaar geleden heeft tentoongespreid, kondigde de Gemeenschap eind vorige week haar zoveelste papieren bestand af. Maar, zoals voorzitter Hurd gisteren na een bliksembezoek aan het VN-hoofdkwartier in New York nog eens onderstreepte, ditmaal was het onder beheer van de VN stellen van de zware wapens van de strijdende partijen een beslissend onderdeel van het bestandsakkoord.

EEN BIZARRE aanwijzing voor de nonchalante eigengereidheid die de communautaire aanpak steeds weer verraadt was, dat de VN, ter plaatse met een uitgebreide staf en veertienduizend militairen, niet betrokken was bij en niet gekend was in die overeenkomst. Desondanks besloot de Veiligheidsraad de opdracht van de Gemeenschap aan te nemen hetgeen de secretaris-generaal, en meer nog zijn mannen die ter plekke onder de moeilijkste omstandigheden de vrede moeten bewaren, opzadelt met een taak die hun macht te boven gaat. Temeer omdat het bestand zoals gebruikelijk voor partijen alleen maar aanleiding was om het geweld verder op te voeren. Voor de secretaris-generaal werd het allemaal even teveel.

De uitleg achteraf van Lord Carrington, de man die namens de EG over het jongste bestand onderhandelde, als zou het slechts om een verzoek zijn gegaan dat bovendien afkomstig was van de verschillende milities zelf, klinkt nogal defensief. De EG als simpele boodschapper.

DIT INCIDENT mag verdere inspanningen om het oorlogsgeweld te keren niet bemoeilijken. Verlangd mag worden, speciaal van de Gemeenschap, dat er lessen uit worden getrokken. De VN zijn in de wereld het belangrijkste instituut voor het behoud of het herstel van de vrede. Het is een gelukkige omstandigheid dat de Volkerenorganisatie zich met de burgeroorlogen in het vroegere Joegoslavië heeft willen bezighouden, nadat de Europese interventie begin dit jaar op een mislukking was uitgelopen. Van nu af aan dienen Europese inspanningen te worden afgestemd met de organen van de VN - en dan niet alleen met de Veiligheidsraad als politieke autoriteit, maar ook en vooral met de internationale ambtenaren en militairen die met de vredesoperaties zelf zijn belast.

Papieren bestanden stimuleren de publiciteit, maar geenszins de vrede.