Vice-gouverneur van de Tsjechoslowaakse staatsbank: Buitenlandse investeerders huiverig na splitsing federatie

PRAAG, 22 JULI. In vergelijking met de andere landen in het voormalige Oostblok draait de economie van Tsjechoslowakije opvallend goed. Behalve aan de politiek die is gevoerd door de vroegere federale minister van financiën Václav Klaus - tegenwoordig premier van de regering van de Tsjechische republiek - is dat te danken aan het voorzichtige beleid van de SBCS, de Státni Banka Ceskoslovenská, de Tsjechoslowaakse staatsbank.

Terwijl de meeste vroegere communistische leden voortdurend gebrek hebben aan harde valuta, kan men met enige overdrijving zeggen dat Tsjechoslowakije zwemt in het buitenlandse geld. Toen de economische hervormingen in januari 1991 begonnen had het land een deviezenreserve van 1,1 miljard dollar. Nu, anderhalf jaar later, is die reserve toegenomen tot 4,7 miljard. Daar staat aan buitenlandse schulden 9,1 miljard dollar tegenover.

Sinds de verkiezingsuitslag van vorige maand zware slagschaduwen wierp over het voortbestaan de Tsjechoslowaakse federatie zijn buitenlandse investeerders “huiveriger” geworden, zegt de Tsjechische vice-gouverneur Jan Vt van de staatsbank in een gesprek dat plaatshad voordat Václav Havel begin deze week het federale presidentschap opgaf en de splitsing van het land opnieuw naderbij kwam.

Vt, een bedachtzame vijftiger die al sinds 1965 bij de staatsbank werkt, blijft opvallend koel onder de toenemende onzekerheid over de positie van de federale instellingen. Zonder emotie spreekt hij over de gevolgen voor de staatsbank als de federatie uiteen zou vallen. Het is vooral een technische kwestie, oordeelt hij, alleen zullen de politici het wel moeilijk krijgen om de details te regelen. “Voorlopig zijn we echter nog niet zover. Er is immers nog geen definitieve beslissing genomen.” Als de twee landsdelen een duidelijk verschillende economische politiek gaan voeren, dan is er volgens Vt geen andere keus dan ook de staatsbank te splitsen. De Slowaken die menen dat een monetaire unie kan worden gehandhaafd moeten zich daarover geen illusies maken.

Zijn er verschillen in het beleid van de centrale bank jegens Slowakije en de Tsjechische landen?

Jan Vt: Er zijn geen verschillende regels, het is nog één economische ruimte. Maar aangezien de Slowaakse economie zwakker is dan de Tsjechische en er daardoor minder geld circuleert hebben de Slowaakse banken grotere behoefte aan krediet. Daarin wordt voorzien door het nieuwe systeem van geldcirculatie dat onlangs in werking is getreden. Het gaat om herfinanciering. Er worden veilingen georganiseerd door de staatsbank en daar worden één- en driemaandelijkse leningen verkocht aan commerciële banken. De staatsbank geeft dagelijks leningen uit voor een week om het saldo van de commerciële banken in evenwicht te brengen. Banken met een grotere behoefte aan geld zullen meer lenen op die markt dan andere banken.

Hebben de economische problemen van Slowakije vooral te maken met de verouderde zware industrie en de wapenindustrie?

Er is in Slowakije een grotere daling van de produktie en een grotere werkloosheid dan in de Tsjechische republiek. Dat komt doordat de Slowaakse industrie meer afhankelijk was van de ineengestorte markt in het Oosten en daardoor zijn de gevolgen ook ernstiger dan in de Tsjechische republiek. Een ander nadeel van de Slowaakse economie is dat daar vooral grote bedrijven zitten, terwijl hier in de Tsjechische republiek het aantal kleine en middelgrote ondernemingen in de meerderheid is. Die kunnen zich veel gemakkelijker te heroriënteren.

Wat doet de centrale bank als de federale staat uiteenvalt?

We hebben verscheidene scenario's, maar alles hangt af van de politieke ontwikkelingen. Ik heb gesproken over één economisch gebied. Als dat gehandhaafd blijft, dan is vereist dat beide gedeelten een vergelijkbare, niet al te verschillende economische politiek voeren waarop dan de monetaire politiek kan worden gebaseerd. Er kan in dat geval maar één centrale bank zijn, één emissie-centrum. Zodra aan die voorwaarde niet wordt voldaan, valt het fundament weg onder deze gemeenschappelijke centrale bank en moeten we zo snel mogelijk overgegaan op twee munteenheden.

Wat zijn de gevolgen van een splitsing?

De verhouding tussen de twee munteenheden, de koersen, is niet te voorspellen. Ons statistische systeem is daarop niet ingesteld. We kunnen alleen maar gissen. Er worden veel categorische uitspraken gedaan over de gevolgen, maar daaraan waag ik me liever niet. Ik geloof niet in catastrofale gevolgen waarover veel gesproken wordt, maar ik geloof wel dat de gevolgen voelbaar zullen zijn. In cijfers is dat moeilijk uit te drukken. Onze deviezenreserve is tot op zekere hoogte een garantie dat we tegemoet zullen kunnen komen aan onze betalingsverplichtingen aan het buitenland en dus een zekere garantie voor een redelijke overgang naar twee verschillende economieën. De schuldeisers krijgen gewoon keurig op tijd hun geld en wat de binnenlandse politiek betreft denk ik dat het systeem van binnenlandse inwisselbaarheid van de munt wordt gehandhaafd.

Er zijn voorspellingen dat een Slowaakse kroon 30 tot 50 procent minder waard zal zijn dan de Tsjechische.

Daarover zijn veel speculaties, maar er is echt geen zinnig woord over te zeggen.

Buitenlandse investeerders zijn huiveriger geworden, zei u.

Vanaf begin dit jaar is het aantal buitenlandse investeringen alleen maar toegenomen, ondanks het feit dat ook toen al werd gesproken over een eventuele scheiding. We houden er rekening mee dat de buitenlandse investeringen over het hele jaar tot 1 miljard dollar zullen oplopen, 300 miljoen dollar méér dan verleden jaar. De afgelopen weken is de huivering onder buitenlandse investeerders duidelijker merkbaar, maar nog niet in cijfers uit te drukken omdat het nog maar een paar weken is. Men kan niet in het algemeen spreken van een bevriezing van de buitenlandse investeringen. Het is de vraag waar die investeringen naar toe vloeien. Als het gaat om investeringen in hotels, dus de infrastructuur voor het toerisme, dan hebben de discussies over de verdeling van de staat nauwelijks invloed. Maar als een buitenlandse investeerder waspoeder wil verkopen, dan is de omvang van de markt van doorslaggevend belang. Lange-termijninvesteerders, zoals Volkswagen-Skoda, vinden de omvang van de markt niet zo belangrijk, omdat ze weten dat de situatie zich na verloop van tijd zal stabiliseren. Dus op dat soort investeringen heeft de verdeling van de staat ook geen invloed. Vooral investeerders die rekenen op een snelle winst worden afgeschrikt. Het is misschien wel onplezierig, maar juist dit soort investeringen zijn eigenlijk het onbelangrijkst.

Hoe wordt de eventuele scheiding van de bank geregeld?

Technisch gezien is het geen probleem. Ik zie het louter als een politiek probleem. Uit economisch oogpunt kan ik me moeilijk voorstellen dat er voordelen kleven aan het verdelen van een grote markt in twee kleinere. Wij gaan er geenszins van uit dat er een verscherping zal zijn in de verhoudingen tussen Slowaken en Tsjechen, maar het lijkt me buitengewoon ingewikkeld worden om tot een overeenkomst te komen, vooral wat betreft de details.

Hoeveel geld zou overgedragen moeten worden naar een op te richten Slowaakse staatsbank?

Ik kan daar geen uitspraken over doen, want het verdelen van de deviezenreserves hangt af van een politiek besluit. Er is natuurlijk een heel ingewikkeld complex van verschillende verplichtingen jegens het buitenland en daarvoor moeten we onder andere ook in overleg met onze buitenlandse partners een oplossing zien te vinden. Over details laat ik me niet uit.

Onderschrift grafiek: De industriële produktie beliep in 1991 een waarde van 23 miljard dollar, 16,4 miljard in de Tsjechische landen en 6,6 miljard in Slowakije.

Het bruto nationaal produkt bedroeg vorig jaar 21 miljard dollar, voor 15,5 miljard Tsjechisch en voor 5,5 miljard Slowaaks. Voor dit jaar rekent de staatsbank op een daling van het BNP met circa 5 procent.

Het grootste deel van de Tsjechoslowaakse export gaat naar de landen van de EG en van de EVA. Op de derde plaats komen Polen en Hongarije. In het eerste kwartaal van 1992 ging meer dan 30 procent van de export naar de Bondsrepubliek. Meer dan 30 procent van de import, voornamelijk grondstoffen, is afkomstig uit de voormalige Sovjet-Unie.