Latijns-Amerika: kleinere rol VS

In Madrid begint morgen de tweede "Ibero-Amerikaanse top', een conferentie van politieke leiders uit Spanje, Portugal en hun vroegere koloniën in Latijns Amerika. De Latijns-Amerikaanse landen willen de rol van de Verenigde Staten in hun werelddeel terugdringen. Dat komt mooi uit: Spanje heeft leiderschapsaspiraties.

MEXICO-STAD, 22 JULI. De Venezolaanse president Carlos Andrés Pérez zal er niet bij zijn, in Madrid. Hij heeft een reisverbod gekregen van zijn parlement. Ook de Peruaanse president Alberto Fujimori komt niet naar de tweede "Ibero-Amerikaanse top'. Fujimori weet zich sinds zijn "zelfcoup' in april een vreemde eend in de bijt en heeft het toenemende geweld van de guerrillabeweging Sendero Luminoso in Lima nu aangegrepen om weg te blijven.

President Fidel Castro zal er wèl zijn; het is een etappe op zijn eerste reis naar West-Europa sinds hij in 1959 in Cuba aan de macht kwam. De Braziliaan Fernando Collor de Mello zal er ook bij zijn, maar waarschijnlijk niet met zijn gedachten, die verwijlen bij de controverse rond zijn persoon en zijn onzekere politieke toekomst.

De bijeenkomst, morgen en vrijdag, volgt een jaar na een eerste, soortgelijke bijeenkomst in het Mexicaanse Guadalajara. Net als bij de Olympische Spelen, die een dag na de top in Barcelona zullen beginnen, trekt ook bij de Ibero-Amerikaanse ontmoeting het deelnemersveld alle aandacht. De issues minder, die zijn eigenlijk wel bekend, en waarnemers verwachten dat top nummer twee hoofdzakelijk de 24-delige verklaring met 26 goede voornemens van top nummer één zal bevestigen. Of, zoals de Mexicaanse ambassadeur in Madrid, oud-minister Jesús Silva Herzog, deze week zei: “Over deze top mogen niet al te hooggespannen verwachtingen bestaan, hoewel de Ibero-Amerikaanse integratie voor ons allen belangrijk is.”

De Ibero-Amerikaanse top is behalve door de markante persoonlijkheden (naast de eerder genoemde staatshoofden zeker ook de presidenten Menem van Argentinië, Endara van Panama en Chamorro van Nicaragua) eveneens interessant omdat de belangrijkste regionale grootmacht qualitate qua buiten dit forum valt. Spaans noch Portugees is de voertaal in de Verenigde Staten. Het geeft de Latijns-Amerikaanse staatshoofden de mogelijkheid op hun top een koorzang in de eigen taal aan te heffen waarvan de refreinen steevast "soevereiniteit' en "onafhankelijkheid' luiden, en die mogen worden opgevat als een klaaglied tegen de bij tijd en wijle als te dominerend ervaren rol van de Verenigde Staten op het continent. Spanje en Portugal daarentegen worden, vijfhonderd jaar na de ontdekking van de Amerika's, bevestigd in hun ouderschap van de Nieuwe Wereld. Spanje is in de ogen van de spaanssprekende Latijns-Amerikaanse landen nog steeds "Madre Patria'.

Met name Mexico en Cuba zijn de protagonisten van het "non-interventie-dogma'. Fidel Castro zal op de top in Madrid opnieuw proberen de banden met het continent nauwer aan te halen en proberen de Latijns-Amerikaanse landen aan te zetten tot grotere economische samenwerking met het in ernstige moeilijkheden verkerende Cuba. Nu de hulp van de voormalige Sovjet-Unie is weggevallen bijt het Amerikaanse handelsembargo des te harder. Maar zijn Latijns-Amerikaanse ambtgenoten zullen Castro voorhouden dat Cuba vóór alles moet democratiseren. Mèt de VS zijn de Latijns-Amerikaanse landen immers trots op de in hun ogen vrijwel volledige democratisering van het continent na decennia van militaire dictatuur.

Maar de grens van democratisering is interventie, zo luidt het axioma in Latijns Amerika. Daarom ook staat de Latijns-Amerikaanse gemeenschap vrijwel machteloos bij gebeurtenissen als die in Haïti, Venezuela en Peru. Daarom ook zal Mexico proberen op de top in Madrid een unanieme veroordeling te krijgen van de recente uitspraak van het Amerikaanse Hooggerechtshof in de zaak van de ontvoering van een Mexicaanse arts in opdracht van de Amerikaanse narcoticabrigade DEA. Gedeelde verantwoordelijkheid binnen het internationale recht en volledig respect voor de nationale soevereiniteit is het principe waardoor de Latijns-Amerikaanse gemeenschap zich wil laten leiden bij zaken als politieke crises in broederlanden en de gezamenlijke bestrijding van de drughandel.

De Ibero-Amerikaanse top wil zich profileren als een nieuw internationaal forum voor de oplossing van regionale problemen zònder buitenlandse interventie, zo meldde het Mexicaanse persbureau Notimex deze week op basis van het draaiboek van de top in Madrid. Volgens Notimex zal een consultatiemechanisme worden ontwikkeld voor de ministers van buitenlandse zaken in geval van crises. De staatshoofden en regeringsleiders willen ook aansturen op veranderingen binnen de Verenigde Naties en de Organisatie van Amerikaanse Staten. Met andere woorden: de rol van de Verenigde Staten in Latijns-Amerikaanse aangelegenheden moet worden beperkt en die van de internationale (Latijnse) gemeenschap als geheel worden uitgebreid. Want, aldus het draaiboek, “na het einde van het Oost-Westconflict, vragen de verschillen tussen Noord en Zuid meer aandacht”.