Europeanen in Amerikaans theater

Precies een week nadat Sir Colin Marshall het commando bij British Airways heeft overgenomen van Lord King, sloeg de nieuwe topman toe waar zijn voorganger faalde. BA's gisteren getekende overeenkomst met de zesde Amerikaanse luchtvaartmaatschappij USAir verschaft de Britten toegang tot de zo lang begeerde vliegmarkt in de VS.

Daarmee is de droom van Lord King om van BA een "global airline' te maken een flinke stap dichter bij vervulling gekomen. Onder leiding van King deed BA de afgelopen jaren hardnekkige pogingen een Amerikaanse partner te vinden. In 1989 trachtten de Britten intieme banden aan te knopen met United Airlines, Amerika's derde luchtvaartmaatschappij. De poging strandde op financieringsmoeilijkheden. Twee jaar later klopte het bij Northwest Airlines aan, de vierde maatschappij in de VS, waarin de KLM al een belang had. Met het afspringen van de fusie-onderhandelingen begin dit jaar tussen BA en de KLM verviel ook deze mogelijkheid voor BA. King initieerde vervolgens dit voorjaar gesprekken met het verlieslijdende USAir. Het vele voorbereidende werk van de Britse Lord kon gisteren dankbaar worden afgemaakt door zijn ambitieuze opvolger.

BA heeft via deze investering een sterke uitgangspositie verworven aan de vooravond van deregulering en liberalisering van zowel de Europese als de Amerikaanse luchtvaartmarkt. Het betaalt daar wel een hoge prijs voor. En voor de 750 miljoen dollar krijgt zij voorlopig weinig terug. De overeenkomst met USAir is op korte termijn puur strategisch bedoeld. Het zal nog even duren voordat USAir, dat in 1991 een verlies leed van 305 miljoen dollar, weer winst maakt. Ook voor dit jaar verwacht men weer grote verliezen. De prijzenslag op de Amerikaanse vliegmarkt eist vele slachtoffers. Onder leiding van American Airlines, Amerika's nummer een, wordt de Amerikaanse luchtvaartwereld uitgeroeid en zullen naar verwachting slecht vier of vijf maatschappijen de slag overleven.

Als Northwest dit jaar goed doorkomt, dan behoort zij daar ook toe. Dat is althans de conclusie van de KLM die de situatie bij haar Amerikaanse dochter onlangs op advies van de raad van commissarissen onderzocht. De kans dat USAir volgend jaar nog vliegt is door de injectie van BA een stuk groter geworden. Hoewel de urgentie voor BA nu minder lijkt, bestaat nog steeds de mogelijkheid dat de KLM en BA in de nabije toekomst verder praten over een fusie. In dat licht is het voor beide partijen aardig te weten dat beide Amerikaanse dochters onlangs uitgebreid spraken over vergaande samenwerking. In het mooiste geval vallen de KLM en BA elkaar via de Amerikaanse markt weer in de armen. Een bottle-neck die zich in dat geval voordoet is het weinig complementaire routenet van Northwest en USAir. De overlap aan vliegroutes maakt heropening van de gesprekken tussen de KLM en BA ingewikkeld maar zeker niet onmogelijk.

De KLM en BA zijn op dit moment de enige twee van de grote Europese luchtvaartmaatschappijen die via een deelneming vertegenwoordigd zijn op de Amerikaanse markt. De Duitse Lufthansa, dat eveneens lange tijd met USAir onderhandelde, is door de overeenkomst tusen BA en USAir in een lastig parket terecht gekomen. De Duitse maatschappij ondervindt in eigen land veel hinder van Delta Airlines, de nummer twee op de VS-markt, en Deutsche BA, een dochter van British Airways. Voor het verlieslijdende Duitse concern (300 miljoen in 1991) is aanwezigheid op de Amerikaanse markt op korte termijn absolute noodzaak. Maar de mogelijkheden beperken zich in feite tot twee kandidaten. Het zieltogende Continental Airlines, dat in surseance van betaling verkeert, of KLM-dochter Northwest.

Zo is de Amerikaanse luchtvaartmarkt, die zelf in een diep dal verkeert, het theater geworden voor de grote Europese luchtvaartmaatschappijen. KLM en BA hebben zich van een plekje verzekerd en houden de mogelijkheid open ooit nog samen te acteren. Dat de Amerikaanse dochters de Nederlanders en Britten voorlopig weinig zullen opleveren, nemen beide maatschappijen maar voor lief. De strategische waarde van Northwest en USAir is belangrijker en zal met jaloezie worden aanschouwd door de Europese concurrenten Lufthansa en Air France.