Code Napoléon

In zijn reactie op het artikel van correspondent Jan Gerritsen "Nieuw wetboek van strafrecht vervangt de Code Napoléon' (NRC Handelsblad, 10 juli), beweert J.P. Voorhuijzen (15 juli) dat de Code Napoléon een verzamelnaam is voor drie wetboeken.

Dit is onjuist. Napoléon heeft zijn naam aan vijf wetboeken gegeven. Te weten: de Code civil (burgerlijk wetboek, 1804), de Code de procédure civile (wetboek van rechtsvordering, 1806), de Code de commerce (wetboek van koophandel, 1807), de Code pénal (wetboek van strafrecht, 1810) en de Code d'instruction criminelle (wetboek van strafvordering, 1808).

Waar Gerritsen suggereert dat voor het eerst (“Zonder de geringste ophef heeft het Franse parlement deze week ingestemd met een historische hervorming”) in Frankrijk een Napoleontische Code wordt vervangen, dient vermeld te worden dat al in 1958 de Code d'instruction criminelle door de Code de procédure pénal en in 1975 de Code de procédure civile, zijn vervangen. Dat er nu een Napoleontische Code in Frankrijk wordt vervangen is dus niets nieuws.

Mocht door het artikel bij de lezer de gedachte gewekt worden dat in Frankrijk met wetboeken uit de vorige eeuw niet goed recht valt te spreken, dan berust dit op een misvatting. Voor een wetboek van strafrecht gaat dit weliswaar op, omdat men - zoals ook het artikel vermeldt - ecologisch terrorisme niet geregeld zal vinden in een wetboek van 1810 en een feit alleen strafbaar is uit kracht van een daaraan voorafgegane wettelijke strafbepaling.

Echter, wat de Code civil (1804!) betreft, worden in Frankrijk bepalingen van dit wetboek door de rechter ruim uitgelegd, zodat ook niet in 1804 voorziene gevallen onder een wetsbepaling kunnen worden gebracht. Dat dit wetboek binnen een tiental jaren zal worden vervangen, zoals dit met ons oud-BW uit 1938 is gebeurd, valt niet te verwachten: weliswaar werd in 1945 in Frankrijk door een commissie aan een ontwerp van een nieuwe Code civil gewerkt, maar in 1958 werd dit werk gestopt en besloot de wetgever de Code “van binnenuit te herzien”. Deze methode bestaat niet uit het maken van een nieuwe Code maar uit het behouden (!) en verjongen van de Code uit 1804.