"Brazilië doet weinig aan aidspreventie'; Ex-prostituée zet zich in voor vrouwen uit hoerenbuurt in Rio

AMSTERDAM, 22 JULI. Achttien jaar heeft ze als prostituée gewerkt in Vila Mimoza, de hoerenbuurt van Rio de Janeiro. “Tegenwoordig werk ik er niet meer, maar alleen omdat ik er geen tijd voor heb.” Euridice Coelho Reis lacht. Sinds de oprichting in 1987 heeft zij de leiding van de APERJ, de hoerenvakbond in Rio. Dit jaar staat zij op de internationale Aidsconferentie.

"Gefrustreerde alternatieve activiteiten', heet haar presentatie op de bordenrij in de Europahal van het RAI-complex in Amsterdam.

Frustraties heeft ze genoeg. Met haar organisatie bereikt Reis een belangrijk deel van de naar schatting 2.500 hoeren die Vila Mimoza tot werkterrein hebben. Het is een belangrijk potentieel besmettingsgebied voor aids: per dag werken er zo'n 600 prostituées die ieder gemiddeld acht klanten voor hun rekening nemen. Per maand is dat een kleine 135.000 seksuele contacten. Hoeveel vrouwen besmet zijn met HIV of aids hebben, is onbekend. Onderzoekgegevens ontbreken. “Het heeft ook weinig nut het te weten, want er bestaan toch geen medische voorzieningen om de vrouwen op te vangen”, verklaart Reis.

De afgelopen vijf jaar is ze ononderbroken bezig geweest met de voorlichting over aids. Haar organisatie telt op dit moment 1750 leden: naast prostituées tevens doktoren, wetenschappers en hulpverleners. Haar voorlichting richt zich op een groep vrouwen die door de reguliere overheidscampagnes nauwelijks bereikt wordt en over het algemeen weinig kennis van zaken heeft over de overdracht van aids.

Ondanks het feit dat de vrouwen haar kennen en vertrouwen, moet ze hen omzichtig benaderen, zo maakt Reis duidelijk. “Je moet in een gesprek nooit rechtstreeks over aids beginnen. Dat schrikt de vrouwen af. Of ik nu aan de ene of aan de andere ziekte doodga, is hun reactie.” En dus wordt de informatie schijnbaar losjes verwerkt in gesprekken over andere problemen, zoals alcoholisme of de verzorging van een kind.

Niettemin is de boodschap over de noodzaak van condooms duidelijk. Maandelijks verstrekt de APERJ gratis vijftienduizend condooms aan de prostituées, een aanbod dat “op geen stukken na” aan de vraag voldoet, volgens Reis. Condooms zijn een luxe voor de vrouwen in Vila Mimoza. Een klant levert tussen de een en de vier dollar op, een condoom kost 1,8 dollar.

Dat die prijs zelfs voor internationale begrippen aan de hoge kant is, komt volgens Reis door de speciale rubberwet die de import afschermt en prijzen op een hoog niveau houdt. Alsof de overheid daarmee al niet genoeg schade aanricht, is er ook geen sprake van enige gratis verstrekking van staatswege.

Begin vorig jaar nog stuurde Reis namens haar leden 1500 brieven naar het ministerie van volksgezondheid waarin om condooms werd gevraagd. Maandenlang kwam geen antwoord, totdat de autoriteiten op 1 december tijdens een anti-aids manifestatie de bevolking van Rio overstelpte met een hoeveelheid condooms waarmee Vila Mimoza drie maanden vooruit had gekund. “En vervolgens is de stroom geheel opgedroogd”, constateert Reis.

Frustrerend vindt ze vooral dat de middelen ontbreken om iets van de gepropageerde boodschap ook in daden om te zetten. “Veel vrouwen zeggen tegen me: houd toch op. Wat heeft al die voorlichting voor zin als er geen condooms zijn? En wat heeft het voor zin de vrouwen te wijzen op hun gezondheid als de ziekenhuizen ze niet toelaten?”

Reis werkt bij de voorlichtingcampagnes en de opvang van zieke prostituées samen met de organisatie IBISS, van de Nederlander dr. N. van Buuren. Van Buuren, ooit begonnen in het straathoekwerk in Groningen, is sinds vijf jaar actief in Rio, ondermeer in de opvang van straatkinderen met aids.

Maar ook het IBISS kampt met geldproblemen en kan de vakbond van Reis op dit terrein niet verder helpen. De Braziliaanse autoriteiten laten zich weinig gelegen liggen aan de vrouwen van Vila Mimoza, aldus Reis. Dertigduizend cruzeiros, ongeveer vijftien gulden, is aan Braziliaanse overheidssubsidies bij de APERJ binnengedruppeld. Het meeste geld komt van Amerikaanse fondsen en de Nederlandse ambassade.

Zelfs op het aidscongres worden Reis' activiteiten gefrustreerd. Als vrouw uit een semi-ontwikkelingsland, opkomend voor de belangen van een risicogroep kwam zij bij uitstek in aanmerking voor de speciale "scholarships', die door verschillende instellingen werden uitgereikt om overtocht en verblijf te bekostigen. Eenmaal in Amsterdam aangekomen blijkt er geen tolk beschikbaar die haar Portugees kan vertalen. “Het is vrijwel onmogelijk om ervaringen uit te wisselen. En dat was toch de bedoeling. Ik ben hier niet met vakantie”, verzucht Reis.