Bestuur van Loterij niet blij met ingreep van Kosto; Nieuwe voorzitter moet loterij losmaken van bedrijven geleid door initiatiefnemers

DEN HAAG, 22 JULI. Staatssecretaris Kosto wil met de benoeming van drs. W. Etty tot voorzitter van de Postcode Loterij twee dingen bereiken: een eind maken aan de verstrengeling van persoonlijke en zakelijke belangen en tevens de loterij redden in het belang van de goede doelen. Als de organisatie niet snel wordt gewijzigd, moet Kosto de vergunning intrekken.

Etty is niet de eerste keus van de staatssecretaris, die vorige week onder andere drs. R. de Wit, oud-commissaris der Koningin in Noord-Holland, benaderde. Voor het interim-bestuur van de loterij was Etty al helemaal niet de beoogde kandidaat. Van Etty wordt verwacht dat hij zo gauw mogelijk begint de loterij los te maken van de bedrijven die worden geleid door de initiatiefnemers. Die zeggen genoegen te willen nemen met minder inkomsten, maar voelen er niks voor om uit de organisatie te worden gedrukt.

Kosto beroept zich met deze ingreep in het bestuur van de Postcode Loterij op het feit dat de overheid met de wet op de kansspelen in de hand toezicht kan houden op loterijen en ook invloed kan uitoefenen op de samenstelling van het bestuur. Volgens een van de betrokkenen is de bestuurders van de Postcode Loterij voorgehouden dat zoiets reeds het geval is bij de Staatsloterij, de (erkende) Holland Casino's en bij de Nationale Sporttotalisator. Alleen voor de Algemene Loterij Nederland wordt een uitzondering gemaakt omdat daar ex-bewindslieden zitting namen in het bestuur.

Etty (42) was tussen l980 en l990 wethouder van financiën in Amsterdam. Als lijsttrekker van de PvdA trok hij in het voorjaar van l990 de consequenties uit de voor zijn partij rampzalig verlopen verkiezingen en stapte op. Etty was betrokken bij de oprichting van lokale radio- en televisiestations zoals het Amsterdamse AT5 en sinds dit voorjaar lid van het commissariaat voor de media.

De Nationale Postcode Loterij is een kansspel voor goede doelen, waarvoor Justitie in l990 een vergunning gaf. Volgens de loterij-directie is het aantal deelnemers dit jaar 1,4 miljoen. Iedere maand wordt op grond van een machtiging een tientje afgeschreven van hun bank- of girorekening. De door hen opgegeven postcode geldt als het lotnummer, waarop flinke prijzen kunnen vallen. Vorig jaar was de bruto opbrengst 70 miljoen, dit jaar gaat het ruwweg om 160 miljoen gulden. De Postcode Loterij werkt samen met het produktiebedrijf van Joop van den Ende en met het televisiestation RTL4.

Van de opbrengst gaat, zoals wettelijk voorgeschreven, zestig procent naar goede doelen. Van dit deel krijgen de Vereniging Vluchtelingwerk Nederland (voorzitter: voormalig CDA-Tweede Kamerlid J.N. Scholten), de Vereniging tot behoud van Natuurmonumenten (voorzitter: oud-minister van milieu P. Winsemius) en de organisatie voor ontwikkelingshulp NOVIB (geleid door de voorzitter van de Eerste Kamer H. Tjeenk Willink) weer 65 procent - vorig jaar ruim 27 miljoen. Over l992 ontvangen deze organisaties tientallen miljoenen guldens uit de loterij.

De Postcode Loterij kwam vorige maand in het nieuws na een (mislukte) poging het noodlijdende persbureau UPI over te nemen. Kort daarop werd bekend dat men ook de inmiddels failliete Krant op Zondag had willen voortzetten. Het Tweede Kamerlid G. Schutte stelde hierover vragen. In zijn antwoord stelde Kosto reeds dat “statuten en bedrijfsvoering bij de Postcodeloterij moeten worden aangepast (...) om voor de toekomst veilig te stellen dat de opbrengst uitsluitend ten goede komt aan doelen van algemeen belang”. Nadat ze in het voorjaar van l990 hun loterij hadden opgericht, legden de vier initiatiefnemers B. Poelmann (voormalig NOVIB-medewerker), S. Jelsma (mede-oprichter van de NOVIB) F. Leeman en H. de Jong in een overeenkomst vast dat niet alleen Vluchtelingenwerk, de NOVIB en Natuurmonumenten gedurende 30 jaar uit de loterij zouden worden gesubsidieerd. Zij lieten in het contract ook opnemen dat via het marketingbureau Novamedia 4,5 procent van de bruto-jaarlijkse opbrengst onder de oprichters zou worden verdeeld. Voor dit jaar zou dat ruim 7 miljoen gulden zijn, volgens de jaarrekening een vergoeding voor de exploitatie van het idee Postcode Loterij en “wegens directiewerkzaamheden door Novamedia”.

Het project voor goede werken raakte ondoorzichtig doordat de oprichters als bestuursleden van de loterij beslissingen namen waar ze als eigenaar-directeur van hun besloten vennootschap weer van profiteerden. De gang van zaken met het bureau Novamedia is een goed voorbeeld. Dit bureau is eigendom van twee van de oprichters, inmiddels ex-bestuursleden van de loterij, B. Poelmann en H. de Jong. Zij maakten een evenredig deel van die 4,5 procent over aan de bedrijven Plein 2000 en Wardour, eigendom van respectievelijk S. Jelsma en F. Leeman. Volgens Jelsma verrichten deze bedrijven weer werkzaamheden voor de loterij. De oprichters hebben in een interview met deze krant zaterdag ontkend dat het een persoonlijke uitkering betreft: “Het geld is voor onze bedrijven”. Ze gaven tevens aan dit jaar met een lagere vergoeding genoegen te willen nemen. Op de vraag waarom een dergelijk besluit niet eerder is genomen, zei Poelmann: We hadden het gewoon te druk met de loterij”. Novamedia verricht daarnaast weer andere werkzaamheden voor de Postcode Loterij.

Tot voor kort was ook op andere onderdelen van de organisatie sprake van verstrengeling. De oprichters zien daar niets verkeerds in: “Iedereen kan zien wat we doen”. Door de tot de loterij behorende stichting DOEN (Duurzame Ontwikkeling En Natuurbescherming) worden jaarlijks miljoenen guldens overgemaakt naar Inter Press Service, het persbureau voor de Derde Wereld, gevestigd op hetzelfde adres als de Postcode Loterij. Tot voor enkele maanden was loterij-oprichter B. Poelmann direacteur van IPS. Hij is tevens direkteur of voorzitter van een groot aantal andere organisaties en stichtingen die zich op een of andere wijze bezighouden met communicatie, publiciteit en reclame. De oprichters zijn via de bv's Nova Media Rusland en Plein 2000 Rusland ook betrokken bij media-projecten in Moskou.