Banana split

BANANEN ZIJN smakelijke vruchten, symbolen van tropische weelderigheid en schertsrepublieken, onderwerp van grappen en sinds kort het middelpunt van een keihard handelsconflict. De Europese Gemeenschap is onderling verdeeld over de banaan en maakt ruzie met de Verenigde Staten en de GATT, de Algemene overeenkomst over tarieven en handel, over de positie van de banaan op de interne markt die vanaf 1 januari 1993 in de EG van kracht zal zijn.

Het conflict gaat over de twee soorten bananen die in Europa worden geconsumeerd: de zogenoemde Eurobanaan en de dollarbanaan. De Eurobanaan is afkomstig van de Canarische eilanden, uit voormalige koloniën van EG-landen of hun overzeese gebiedsdelen in de Caraïben en wordt vooral door kleine boeren geteeld. De EG geeft daar nogal wat ontwikkelingshulp aan. De dollarbananen komen van de plantages in Midden- en Zuid-Amerika en zijn aanzienlijk goedkoper.

Van de 3,4 miljoen ton bananen die jaarlijks in de EG worden verorberd, bestaat drievijfde uit dollarbananen. Ter bescherming van de marktpositie van de Eurobananen is op dollarbananen een importheffing van twintig procent van kracht in de EG - met uitzondering van Duitsland. De Duitsers hebben in 1957, met een verwijzing naar de ontberingen tijdens de oorlog en de na-oorlogse wederopbouw toen bananen het symbool voor onbereikbare welvaart vormden, bedongen dat in het Verdrag van Rome (het stichtingsverdrag van de EEG) een clausule werd opgenomen die bananen vrijwaart van importheffingen in Duitsland. Duitsers, zo bleek ook na de val van de Muur in 1989, zijn verzot op bananen.

DE EUROPESE interne markt maakt een einde aan de rust op de bananenmarkt. Want met de onbelemmerde doorgang van goederen moet de EG overgaan tot een uniforme behandeling van de banaan en daarmee liggen de belangenconflicten op tafel. Frankrijk, Spanje en Groot-Brittannië stelden zich op achter de Eurobanaan; Duitsland en de Benelux achter de dollarbanaan. Onlangs besloot de Europese Commissie om het invoertarief op dollarbananen ook voor Duitsland van toepassing te verklaren en om de hoeveelheid die jaarlijks mag worden geïmporteerd, aan een streng quotum te binden. De Eurobanaan heeft de slag om bescherming gewonnen.

Daarmee verbreedde de bananenkwestie zich tot een landbouwconflict met de Verenigde Staten en tot een handelsconflict in de GATT. Want in het kader van de Uruguay-ronde voor handelsliberalisatie is het streven gericht op beëindiging van quota voor landbouwprodukten en vervanging door invoertarieven. Als de EG een uitzondering eist voor bananen, komen de Japanners met een uitzonderingsregeling voor rijst en de Amerikanen voor pinda's. Dan raakt een akkoord in de Uruguay-ronde nog verder uit zicht.

MET DE BANANEN bedrijft de EG protectionistische handelspolitiek ten gunste van de voormalige koloniën en overzeese gebiedsdelen en ten koste van Midden- en Zuid-Amerika. Daarmee bewijst de Gemeenschap de consumenten geen goede dienst, want de bananen zullen duurder worden. En het zet onnodig de internationale onderhandelingen over liberalisatie van de handel in agrarische produkten op scherp. Quota behoren te worden vervangen door tarieven die een eerlijke concurrentie mogelijk maken. Ook voor zulke banale produkten als bananen.

Een tegenwerping zou kunnen zijn dat de dollarbanaan wordt geproduceerd door multinationale ondernemingen met een lange traditie van brutaliteit, met name tegenover de eigen werknemers. "United Fruit' is in die regio een synoniem voor politieke inmenging en geweld (zie Gabriel Garcia Márques' klassieker Honderd jaar eenzaamheid). Maar wanneer er sprake is van oneigenlijke concurrentie, bijvoorbeeld als gevolg van misbruik van machtsposities, kan de GATT worden ingeschakeld. De EG behoeft dan geen rechter in eigen zaak te zijn.