Woede, tranen en applaus in Palermo

ROME, 21 JULI. Tegen zes uur komen de kisten. Glimmend mahoniehout met daarin de resten, soms bij elkaar geraapt van straat, van rechter Paolo Borsellino en vijf van zijn lijfwachten. Duizenden mensen zijn naar het Paleis van Justitie in Palermo gekomen voor een dramatische dodenwake. Elders in Italië werden verscheidene protestacties gehouden tegen de mafia, die voor de moordaanslag van eergisteren verantwoordelijk is gesteld.

Sommige mensen beginnen te schelden als de kisten uit de lijkwagens de trappen op worden gedragen, naar het grote atrium. “Aftreden”, roepen sommigen, in felle uithalen naar de staat. “Moordenaars.” Maar de meeste mensen geven een luid, postuum applaus. Met gebogen hoofd en de tranen in de ogen kijken twee agenten in burger toe hoe de kisten van hun vermoorde collega's uit de auto worden gedragen. "De doden', zo is de groep agenten met escorte-dienst zich na de aanslag op Giovanni Falcone, twee maanden geleden, gaan noemen. Voor vijf van hen blijkt dat een gruwelijke voorspelling te zijn geweest.

De slachtoffers zijn gestorven in dienst van de Italiaanse staat en de driekleur is over ieder kist gedrapeerd. Bij de politie-agenten ligt er een pet bovenop. Veel mensen komen uit solidariteit met de slachtoffers, een van de weinige gebaren die ze kunnen maken tegen de mafia. Tientallen hebben bloemen meegenomen.

Achter de dranghekken staat een grote menigte te wachten. Als de weduwe van Borsellino komt, met haar zoon Giovanni van 20 en haar dochter Lucia van 22, klatert er een luid applaus op. Het biedt haar niet voldoende kracht om zelf de trappen op te lopen, de trappen die zij als dochter en als vrouw van een rechter zo goed had leren kennen. Twee politie-agenten nemen haar onder de armen en dragen haar bijna de trap op.

Ook Antonino Caponnetto, een van de rechters die de kist van Borsellino mee naar binnen draagt, had bij zijn aankomst een enorm applaus gekregen. Het gezicht van de kale gepensioneerde rechter is getekend door de emoties. Hij heeft al zoveel naaste medewerkers zien gaan. Caponnetto werd de baas van Falcone en Borsellino toen in 1983 rechter Rocco Chinnici werd vermoord, ook met een autobom. Hij werd een van de drijvende krachten achter de groep anti-mafiarechters die drie jaar later het maxi-proces tegen ruim 400 mafiosi begon. “Hou vol Caponnetto, wij steunen je”, roepen de mensen. De tranen komen in zijn ogen. “Het is voorbij, het is voorbij,” had hij een paar uur eerder gezegd. “Vraag me verder niets. Het is voorbij.”

Pag 4: Er leeft geen hoop meer in Palermo

Het Paleis van Justitie in Palermo, dat in 1989 de bijnaam "het gifpaleis' kreeg wegens anonieme brieven die collega-rechters tegen Falcone schreven, is heel de dag het toneel geweest van emotionele scenes. Opnieuw felle discussies tussen de prefect van de Italiaanse politie, Vincenzo Parisi, en politie-agenten die vinden dat de staat veel te weinig doet tegen de mafia. “De aanslag was niet te voorkomen”, zegt Parisi. “De waarheid is dat wij terroristische bewegingen hebben zoals de IRA,die in zijn tijd meer dan 2000 doden heeft gemaakt, en deze groepen werken op dezelfde manier.” De agenten laten zich overtuigen, hun plichtsgevoel krijgt de overhand boven hun angst en na een halve dag van protest pakken zij hun werk als escorte weer op.

Woede en verdriet wisselen elkaar af in Palermo, vaak in een paar seconden. In een hoekje van het atrium staat de moeder van een van de omgekomen agenten. “Geef me mijn zoon terug”, zegt ze in tranen, wanhopig smekend. Maar even later: “We moeten de moed niet opgeven. Ieder van ons moet zijn strijd (tegen de mafia) op zijn eigen manier blijven voeren.”

Dezelfde mengeling van emoties leeft bij Maria Falcone, de zus van Giovanni. Twee maanden geleden kwam Agnese Borsellino bij haar om haar te troosten na de aanslag. Nu zijn de rollen omgedraaid. “Wat er gebeurd is, is vreselijk”, zegt mevrouw Falcone. “De stad heeft iedere mogelijkheid om te hopen verloren.”

Ook Alfredo Morvillo, plaatsvervangend procureur in Palermo en een broer van de vermoorde vrouw van Falcone, zegt dat Borsellino en Falcone onvervangbaar waren, omdat niemand zoveel wist van de mafia als zij. “Ik zie absoluut geen hoop”, zegt hij.

In heel Italië zijn gisteren en vanmorgen protestacties tegen de mafia gehouden, en er stonden er voor vandaag nog meer op het programma. In Rome hebben gisteravond duizenden mensen deelgenomen aan een fakkeloptocht van piazza Navona naar palazzo Chigi, de ambtswoning van de premier. Om elf uur vanochtend hebben de drie netten van de staatszender Rai en de drie commerciële netten van Silvio Berlusconi de uitzendingen voor tien minuten gestaakt en in Rome kwam het openbaar vervoer korte tijd tot stilstand. De vereniging van winkeliers had opgeroepen de winkels te sluiten tijdens de begrafenis van de vijf gedode agenten, vanmiddag. In Sicilië is vandaag heel de dag het werk neergelegd, in Milaan is gestaakt tussen tien en twaalf.