Stichting wil inspraak aan Duitse kant van grens

De stichting "Burgerinspraak over de grens' voert een jarenlange strijd om inspraak in omstreden projecten aan gene zijde van de Duits-Nederlandse grens. Duitsland heeft namelijk een groot aantal "aanstootgevende' opslagplaatsen voor chemisch en nucleair afval aan de Nederlandse grens geconcentreerd.

OLDENZAAL, 21 JULI. Als niet in het weiland ervoor een groot houten kruis en enkele protestborden stonden ("Tschernobyl ist überall'), zou de voorbijganger niet weten wat er zich afspeelt in de enorme loods in het boerenland bij Ahaus, net over de grens bij Enschede. Er is in de hele omgeving geen richtingwijzer of naambordje te vinden dat de bestemming van het twintig meter hoge beige-bruine gebouw aangeeft. Slechts de dubbele omheining, de alomtegenwoordige camera's en de spoorlijn die, zo lijkt het, stiekem van achteren het gebouw binnenloopt, doen vermoeden dat het hier iets bijzonders betreft.

Sinds vorige maand worden in dit Brennelement Zwischenlager Ahaus (BZA), zoals het officieel heet, brandstofstaven van de stilgelegde Duitse kerncentrale Hamm-Uentrop opgeslagen. De komende twee jaar zullen nog veel meer staven in zwaarbeveiligde transporten over de speciaal aangelegde spoorlijn naar Ahaus worden gebracht. De loods biedt plaats aan 1.500 ton uranium. Voor tijdelijke opslag, zoals de autoriteiten bezweren.

Maar wat is 'tijdelijk' als niemand nog een definitieve opslag voor kernafval weet? Die vraag stellen actievoerders uit Ahaus en de naburige Nederlandse gemeenten. Dr. J. Holsheimer, docent aan de TU Twente, woont in Oldenzaal, 20 kilometer van Ahaus, en is secretaris van de stichting "Burgerinspraak over de Grens', die zich al sinds eind jaren zeventig tegen het BZA verzet. Holsheimers stichting staat niet alleen in haar protest, want ook de provincie Overijssel, de gemeenten Haaksbergen en Oldenzaal en het Intergemeentelijk Samenwerkingsverband Zuid-Oost Drenthe hebben hun bezwaren kenbaar gemaakt bij de Duitse autoriteiten.

Dat ze kunnen protesteren lijkt misschien normaal, maar was dat tot voor kort niet. Het is te danken aan de stichting "Burgerinspraak over de grens' dat Nederlandse grensbewoners tegenwoordig in Duitsland verhaal kunnen halen over zaken die hen niet aanstaan. Een overbodige luxe is dat niet, want de Nederlands-Duitse grensstreek kent zo langzamerhand een concentratie van 'aanstootgevende' elementen. “Het is opvallend hoezeer de grensgebieden daarvoor in trek zijn”, zegt een woordvoerder van Euregio, het samenwerkingsverband van enkele Nederlandse grensprovincies en Duitse deelstaten.

Holsheimer heeft wel een idee waarom. “Aan onze zijde van de grens ligt een bevolkingsconcentratie van meer dan 600.000 mensen. Maar daar is die streek nogal dunbevolkt.” Naast het BZA zijn er bijvoorbeeld de kerncentrale in Lingen, een gepland groot opslagterrein voor chemisch afval over de grens bij Haaksbergen en een afvalwater-spaarbekken van een Duitse aardappelmeelfabriek over de grens bij Coevorden.

De stichting Burgerinspraak over de grens is opgericht om 'grensoverschrijdende inspraak' te bevorderen. Ze voert al jaren (proef)processen om dat te bereiken. Bijna 4.000 donateurs hebben in de loop der tijd 120.000 gulden bijeengebracht om die processen te kunnen betalen. Pas in 1986 verklaarde het Bundesverwaltungsgericht dat EG-burgers bevoegd zijn om in beroep te gaan tegen een vergunning in het kader van de Duitse atoomwet. Aanleiding was een protest van de stichting tegen de kerncentrale in Lingen, die inmiddels in bedrijf is. Sindsdien is de Duitse overheid verplicht ook Nederlandse grensbewoners inzage in haar plannen te geven en Nederlandse insprekers uit te nodigen. Holsheimer slaagde er met die uitspraak in om in 1990 een inspraakbijeenkomst in Ahaus uit te stellen, omdat de aankondiging ervan in Nederland te laat was gedaan.

Maar het recht op inspraak geldt officieel nog slechts de Duitse atoomwet. Voor het recht op inspraak bij andere (milieu)wetten moet de stichting nieuwe processen voeren. Ze ondersteunt daarom onder meer de protesten van Nederlandse actiegroepen tegen het spaarbekken bij Coevorden en de opslagplaats bij Haaksbergen. “Dat is ook hard nodig”, laat J. de Meijere, voorzitter van de Milieufederatie Haaksbergen weten, die zich tegen die opslagplaats verzet. “Het is ontzettend moeilijk om in al die officiële procedures je weg te vinden.”

Inspraak "over de grens heen' is bijna een vak apart, zo blijkt uit zijn relaas. En er zijn grote verschillen tussen de houding van Nederlandse en Duitse overheden: “In Nederland hoef je niet zo precies te formuleren wat te wilt inzien. Als je in Duitsland iets wilt opvragen, moet je het dossiernummer van je stuk weten, anders weten ze zogenaamd niet waar je het over hebt.” Maar de Duitse formaliteit heeft zijn voordelen: “Ze zijn sneller bereid een zaak vanwege procedurefouten te herzien.”