Regels voor aids-preventie in gevangenis alom genegeerd

AMSTERDAM, 21 JULI. Aan de regels van de wereldgezondheidsorganisatie WHO voor preventie en behandeling van aids in gevangenissen worden wereldwijd nauwelijks gevolg gegeven. Vooral met de verstrekking van condooms en schone injectienaalden in gevangenissen, twee van de aanbevelingen van de WHO, is het slecht gesteld. Dat bleek gisteren tijdens een presentatie op het achtste internationale aidscongres in Amsterdam.

De WHO nam reeds vijf jaar geleden een resolutie aan waarin de rechten van gevangenen met betrekking tot aids werden vastgelegd. Uitgangspunt was dat gevangenen in principe dezelfde voorlichting en medische verzorging moeten hebben als de rest van de bevolking. Dit houdt ondermeer in dat het testen op aids uitsluitend vrijwillig en vertrouwelijke gebeurt en dat HIV-besmette gevangenen niet tegen hun wil worden afgezonderd.

Tot de aanbevelingen van de WHO behoort eveneens een vervroegde vrijlating voor gevangenen met aids en het verstrekken van condooms en schone naalden - dat laaste met name in "low security facilities': open- en half-open inrichtingen.

Volgens de Amerikaanse onderzoeker Th. Hammet verstrekken in de Verenigde Staten slechts enkele gevangenissen condooms. In Afrika ligt dit percentage op elf procent, terwijl 42 procent van de Europese gevangenissen condooms verstrekt. Overigens wijst onderzoek in Amerika uit dat de meeste gevangenen reeds besmet zijn als zij de gevangenis binnenkomen, aldus Hammet.

Verplichte testen op besmetting met aids vindt plaats in vrijwel alle gevangenissen in Zuid-Oost Azië. In de Verenigde Staten voert een derde van de gevangenissen verplichte aidstests uit. In Europa bedraagt dit percentage 16 procent. De verstrekking van schone naalden voor intraveneuze druggebruikers vindt praktisch nergens plaats.

Nederland heeft volgens een woordvoerder van Justitie slechts een gedeelte van de aanbevelingen van de WHO overgenomen. Schone spuiten worden niet verstrekt, condooms dienen evenwel in alle gevangenissen verkrijgbaar zijn. De Geneeskundige Inspectie dient in de regel een gratieverzoek in voor gedetineerden die aan aids in een vergevorderd stadium lijden. Aids-patiënten kunnen overigens op eigen verzoek ook binnen de gevangenis blijven. In enkele gevallen hebben gevangenissen een "buddy' voor de begeleiding van de patiënt geregeld.

Aids is wereldwijd een groeiend probleem in gevangenissen. In Amerika is gemiddeld ongeveer een vijfde van de gevangenen seropositief. In sommige gevangenissen in de grote steden loopt dit percentage volgens schattingen op tot meer dan driekwart van de gevangenispopulatie. Daarnaast is vooral tuberculose sterk in opmars binnen de gevangenissen. Alleen al in New York worden dit jaar tweehonderd nieuwe gevallen van tuberculose verwacht. Tuberculose is een van de infectieziekten die door de algemene afbraak van het afweersysteem door het aidsvirus een sneller beloop krijgt.

Volgens Hammet is er wereldwijd te weinig aandacht voor gevangenen met aids. “Het betreft hier mensen die toch al een zwakke positie in de maatschappij hebben. Het probleem wordt door de meeste autoriteiten ontweken of genegeerd”, aldus Hammet. Zo verstrekken veel gevangenissen, bijvoorbeeld in Groot Brittannië, geen condooms omdat seks tussen gevangen verboden is. Daarnaast wordt het druggebruik in gevangenissen in het kader van de “War on drugs”, doorgaans ontkend, aldus Hammet.

In Derde Wereldlanden is de positie van gevangen met aids verreweg het slechtst. Volgens professor O. Simooya van de Universiteit van Zimbabwe vormt de medische verzorging van gevangenen in zijn land vaak een probleem, omdat er vaak al nauwelijks geld voor voedsel en kleding aanwezig is.

In Spanje is inmiddels een omvangrijk onderzoek- en preventieproject gestart. Onderzoek in Spaanse gevangenissen tonen een relatief hoog percentage spuitende druggebruikers aan (40 procent). Volgens schattingen zou meer dan de helft van de gedetineerden in de Madrileense gevangenissen seropositief zijn. Het preventieproject houdt ondermeer in het vrijelijk verstrekken van condooms en bleekwater waarmee injectienaalden kunnen worden schoongemaakt.