Democratie en idealen

In zijn analyse van de blijkbare verschillen in antisemitisme tussen West- en Oostduitsers, komt J.L. Heldring (NRC Handelsblad, 14 juli) tot de conclusie dat men zich wellicht zorgen zou moeten maken over de basis van ons democratische bestel.

Nog los van de vraag of een enkel statistisch gegeven reden genoeg is voor Heldrings nogal vergaande conclusies, is er in zijn betoog een impliciet verband gelegd - tussen democratie en de idealen van de Verlichting - dat commentaar behoeft.

Heldring schrijft ...“als opvoeder, maar ook als journalist en - sterker nog - als democraat kan men die hypothese niet aanvaarden. Ze brengt immers de grondslagen van de democratie aan het schudden. Indien aangenomen, zou zij een grens stellen aan de vrijheid van discussie, die een van de pijlers der democratie is.”

Dit standpunt is typisch dat van de opvoeder, journalist, opiniemaker, politicus, intellectueel, die weet wat het "volk' zou moeten denken "als het maar goed is voorgelicht/opgevoed'. Het gaat uit van de basisprincipes van de Verlichting: van nature is de mens, mits vrij zich te ontplooien, geneigd tot het goede, en vooruitgang is synoniem met verbetering.

De vele revoluties met hun nasleep van totalitaire systemen en het ontstaan van militante natie-

staten in de twee volgende eeuwen zijn eerder het bewijs dat de mens geneigd is tot zowel "goed' als "kwaad', hoe deze begrippen ook gedefinieerd worden in de tijd-ruimte waarin men leeft.

Werkelijke vrijheid van discussie houdt in dat men oor heeft voor ieders en iedere opinie, ook indien deze niet strookt met de gangbare opvatting van wat juist of toelaatbaar is. De multi-dimensionale menselijke geest laat zich niet vangen binnen een ideologisch denkraam, zoals (gelukkig) gebleken is met het communistische experiment. Te weinig echter schijnen liberaal/sociaal-

democraten te beseffen dat ook hun wereldbeeld zijn ideologische beperkingen heeft, en dat democratie niet noodzakelijkerwijs synoniem is met de begrippen "Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap'.