WETENSCHAP

Wegwijs in de wetenschap. De wortels van de wereld om ons heen door Robert M. Hazen en James Trefil 299 blz., geïll., Anthos 1992, vert. George Beekman (Science matters. Achieving Scientific Literacy, 1991), f 39,50 ISBN 90 6074 715 1

Tsjernobyl, zure regen, het "gat' in de ozonlaag, genetische manipulatie, het broeikaseffect: welke mondige burger wil er niet over meepraten? Maar kan hij dat? Robert M. Hazen en James Trefil, auteurs van het boek Wegwijs in de wetenschap menen van wel. Voorwaarde: ""U moet inzicht in de wetenschap krijgen.' Met dat inzicht bedoelen ze een mengsel van feiten, woordenschat, ideeën, geschiedenis en filosofie. ""Niet de specialistische materie van de vakmensen, maar de meer algemene, minder nauwkeurige kennis die in politieke debatten wordt gebruikt.' Onder het motto ""de grondbeginselen van alle wetenschappen zijn eenvoudig' worden de fundamenten der natuurkunde, scheikunde, aardwetenschappen en biologie in nog geen 300 bladzijden ontsloten. Op een toon die geen tegenspraak duldt.

Met de uitgangspunten van Hazen en Trefil is niets mis. Natuurwetenschappelijk inzicht beschermt tegen manipulatie, maakt deel uit van het culturele erfgoed en is onmisbaar voor wie de tijdgeest wil verstaan. Het is altijd verstandig lacunes op dit vlak weg te werken. Maar dan niet op de gortdroge, bevoogdende en onvolkomen manier van Wegwijs in de wetenschap. Dit boek roept vooral herinneringen op aan het vooruitgangsgeloof van de jaren vijftig en zestig, toen de wetenschap louter wonderen verrichtte. Voor twijfel is geen plaats. Hazen en Trefil hebben hun wetenschappelijke inzichten opgebouwd rond achttien basisprincipes, van ""het heelal kent regelmaat en is voorspelbaar' via ""atomen worden met elkaar verbonden door elektronlijm' tot ""al het leven vormt een geheel'. Wetenschap is één groot avontuur: ""Zij doet ons de wereld met nieuwe ogen bekijken, leidt ons terug in de tijd en naar verten van het heelal en laat ons de eenheid in de mechanismen van de kosmos ontdekken. Gewapend met die kennis kunnen we ziekten bestrijden, nieuwe materialen ontwikkelen en ons milieu op wonderbaarlijke manieren vorm geven.'

Dit verdonkeremanen van de schaduwzijden van het prachtige bedrijf dat wetenschap heet, neemt op sommige plaatsen potsierlijke vormen aan. De benaming "China-syndroom', naar het effect dat oververhitte kernsplijtstof zich door de bodem van een reactorvat naar omlaag brandt om in de aardbodem te verdwijnen, wordt "overtrokken' genoemd. ""In werkelijkheid wordt kernbrandstof nooit heet genoeg om diep in de aarde door te dringen', weten Hazen en Trefil. De Chinezen kunnen gerust zijn! Verderop in het boek geen kwaad woord over genetische manipulatie en ook aan het opslaan van radioactief afval wordt bijzonder luchtig voorbijgegaan.

Driehonderd pagina's voor het geheel aan natuurwetenschappelijke kennis is niet veel. Op de kwaliteit van sommige inzichten van Wegwijs in de wetenschap valt dan ook het nodige af te dingen. Elektronen die ""net als auto's op een parkeerplaats niet te dicht op elkaar kunnen zitten' is bijvoorbeeld een wel zeer vrije interpretatie van het Pauli-uitsluitingsprincipe. Sommige onderwerpen zijn nu eenmaal gewoon te ingewikkeld om in een paar regels af te doen, die verdienen een heel boek. Een boek met illustraties die de tekst ondersteunen, met historische intermezzo's ter verlevendiging, een boek waarin gezochte vergelijkingen, kritiekloosheid en pseudo-uitleg uit de weg worden gegaan.