Rouwenenveloppen als grafzerken op aids-expositie

Tentoonstelling "Aids Related Arts'. T/m 29 aug. De Melkweg, Lijnbaansgracht, Amsterdam. Dag 14-20u (gratis) en 20-24u (entree). De Beurs van Berlage, Damrak, Amsterdam. 21 t/m 24 juli, 11-20u. Gratis.

In Amerika zijn tentoonstellingen rondom aids al bijna een trieste traditie geworden, in ons land is "Aids Related Art' een van de eerste blijken van de bijzondere betrokkenheid van kunstenaars bij de wereldwijde epidemie. Ter gelegenheid van de volgende week in Amsterdam te houden 8e Internationale Aidsconferentie is in de Melkweg een expositie van ongeveer vijftig kunstenaars te zien en in de Beurs van Berlage een met veel informatie omgeven presentatie van zesendertig quilts en fotoreportages. Beide evenementen zijn georganiseerd door de HIV-Vereniging Nederland in samenwerking met andere aids-organisaties.

Hoewel het thema in de eerste plaats aan goede bedoelingen doet denken, is de kwaliteit van "Aids Related Art' hoog. Uiteraard hangen er expressionistisch geschilderde duivelsportretten en inspireert de combinatie angst, dood en sex menig deelnemer tot alternatief gebruik van het kruis en de Christusfiguur, maar er zijn gelukkig ook andere, persoonlijker benaderingen. Opvallend zijn de beheersing en de wil tot stileren van de directe emotie.

Zo maakte Theo Jeuken een verlichte box, waarin spiegelwanden een menigte als grafzerken rechtop gezette rouwenveloppen weerkaatsen. Het werk is in zijn eenvoud een mooi gestileerd veld van eer, een klein maar monumentaal in memoriam. Onder de titel Sebastiaan, in homoseksuele kring een mythisch cliché, toont Wlodzimierz Liszka een simpele zwartwit foto van een naakt, gebogen mannelichaam, dat door de belichting en ontwikkeltechniek doorschijnend lijkt. Op het lichaam bracht hij een groot aantal identieke, ronduit esthetische kleine verwondingen aan.

De initiatiefnemer van de tentoonstelling, Frits de Ridder, maakte mooie fotopanelen van naakte mannen, die aan de ene kant machteloos met open handpalmen poseren en aan de andere zijde strijdvaardig hun vuisten ballen. Verwijzen Liszka en De Ridder in zekere zin impliciet naar het thema, Cora Cohen schuwt het directe effect niet met drie onheilspellende röntgenfoto's van lichaamsdelen die zij met verf bespatte. Van een soortgelijke directheid is de prachtige zwartwitfoto van een rouwkrans van Erwin Olaf, In memoriam, die hij een aantal jaren geleden bij de dood van de fotograaf Robert Mapplethorpe maakte. Het is een indrukwekkend beeld, juist omdat hij geen kleurenfilm gebruikte.

De heroïsche kant van een vroege dood wordt benadrukt in het werk van Elize van der Veen - een kruis opgebouwd uit omlijste foto- en tekstcollages, verlucht met rode rozen tegen een rode, paarse en gouden achtergrond - en in Those who God loves die young, een polaroid van Rob Olthuys. Er spreekt een naïeve maar ook ontroerende drang tot zingeving uit.

De presentatie van door nabestaanden van aids-slachtoffers vervaardigde quilts in de Beurs van Berlage wordt maandag geopend door de actrice Elizabeth Taylor en de Amsterdamse burgemeester Ed van Thijn. De uit zeven landen afkomstige quilts komen anderhalve meter boven de grond te hangen en vormen het centrum van een vooral op informatie gericht evenement. Op twee reusachtige panelen die de quilts in de vorm van armen "omhelzen' wordt een fotoreeks getoond die Frits de Ridder maakte in het Bailyhouse in New York, een tehuis voor dakloze aidspatiënten. Ook is er een fotoreportage te zien van Han Singels, die in opdracht van het Amsterdamse Fonds voor de Beeldende Kunst al twee jaar lang de lijdensweg van aidspatiënten volgt. Er zijn voorts veel video's met binnen- en buitenlandse preventie-spots, met reportages over (discriminerende) wetgeving en een expositie van internationale posters. De nadruk ligt in de Beurs op de maatschappelijke gevolgen van aids.