Oprichters Postcode Loterij zichtbaar moe en aangeslagen

AMSTERDAM, 18 JULI. De oude dame die aanbelt bij de Van Eeghenstraat 81 zegt haar machtiging voor de Postcode Loterij te willen intrekken. Ze wordt snel naar binnen geloodst. De verslaggevers moeten even wachten in de hal achter de voordeur van het Amsterdamse pand.

In de vergaderzaal op de eerste verdieping zitten Boudewijn Poelmann en Simon Jelsma, oprichters en ex-bestuursleden van de Stichting Nationale Postcode Loterij klaar om het allemaal nog één keer uit te leggen. Ze zijn zichtbaar moe. En aangeslagen. Behoorlijk geraakt door de negatieve publiciteit van de afgelopen weken, door het "te harde' oordeel van staatssecretaris Kosto van justitie over hun handelwijze. Poelmann heeft wegens de stress zelfs ernstige rugklachten.

“Ik heb hiervan geleerd dat wie succes heeft, ontzettend kwetsbaar is. Het meest storend vind ik wel de beschuldigingen van persoonlijk gewin. Ik hoor de mensen nog lachen toen we aan het begin stonden en vertelden dat we een loterij voor het goede doel hadden bedacht. Daar is voor onze bedrijven jaren werk in gaan zitten. Vanaf l986 zijn we ermee bezig, mensen hebben er hun tijd in gestoken, onkosten gemaakt. Dat moet toch allemaal betaald worden?”, zegt Poelmann (43) op licht verontwaardigde toon.

De 73-jarige Jelsma, mede-oprichter van de Novib, vult aan: “Wat me irriteert is de herhaling van allerlei feitelijke onjuistheden. Dat er met name van de oprichters zo'n negatief beeld wordt geschetst. De aandacht wordt afgeleid van waar het werkelijk om gaat: de goede doelen en natuurlijk de loterij verder te laten groeien.”

Het tweetal toont zich ook gepikeerd over de opstelling van de staatssecretaris en zijn ambtenaren. Die maken nu bezwaar tegen de forse vergoedingen die de oprichters zouden ontvangen uit de loterij. “Onze eerste jaarrekening ligt al zestien maanden op het ministerie en nooit hebben we er enige aanmerking op gehad. De vergoeding aan Novamedia staat gewoon in die stukken vermeld”, aldus Poelmann.

In de jaarrekening over l990 staat dat met Novamedia 4,5 procent (inclusief btw) van de opbrengst moet worden verrekend. In het daarop volgende jaarverslag staat Novamedia niet meer genoemd. Poelmann geeft toe dat het wellicht handiger was geweest de naam Novamedia te vermelden. Novamedia is het marketingbureau van Poelmann en van mede-oprichter, thans secretaris van de loterij, H. de Jong, dat de belangen van de bedrijven van de twee andere oprichters behartigt. Novamedia maakt een deel van die 4,5 procent (inclusief btw en over l992 ongeveer 6,5 miljoen gulden) weer over aan Plein 2000 BV en aan Wardour BV, bedrijven die respectievelijk eigendom zijn van Jelsma en de vierde oprichter F. Leeman. Poelmann zegt dat Novamedia dit jaar minder dat 6,5 miljoen gulden zal ontvangen omdat het contract zal worden gewijzigd, eventueel met terugwerkende kracht. “Het geld is voor de bedrijven, daar zijn kosten gemaakt. De vergoeding gaat niet naar privé-rekeningen. We hebben in feite een groot risico gelopen, de onkosten aan het begin waren zo groot dat we direct al 800.000 deelnemers nodig zouden hebben om quitte te spelen”, zegt Poelmann. Dat vereiste aantal is er vanaf begin dit jaar. Ruimschoots, inmiddels hebben 1,4 miljoen mensen de Postcode Loterij gemachtigd om iedere maand een tientje van hun rekening af te schrijven en in de hoop dat er een prijs valt op hun postcode. Van de bruto opbrengst gaat 60 procent naar goede doelen, 23 procent wordt als prijs uitgekeerd en de overige 17 procent zijn de (wervings)kosten.

Volgens Poelmann is de onderlinge overeenkomst met Novamedia niet tijdig aangepast omdat iedereen het te druk had met de groei van de loterij. De onkosten uit de aanlooptijd worden door de twee oprichters niet nader gespecificeerd, maar waren blijkbaar zo hoog dat als dit jaar zes miljoen gulden zou zijn betaald, volgens Poelmann voor het eerst "enige winstmarge' voor de betrokken bedrijven te zien zou zijn.

“Het wordt nu voorgesteld alsof wj die looptijd van dertig jaar van het contract hebben voorgesteld. Dat is gebeurd op verzoek van de drie vaste participanten, Novib, Natuurmonumenten en Vluchtelingenwerk, die een vast percentage van de netto opbrengst van de loterij ontvangen. Het gebeurde met name op initiatief van Vluchtelingenwerk dat zijn personeelskosten financiert met de subsidie van de Postcode Loterij. Nu wordt beweerd dat Novamedia zo slim was om een contract voor dertig jaar af te sluiten. In 1990 wisten we niet hoe succesvol de loterij zou worden,” aldus Poelmann. Zijn verklaring voor het feit dat tevens de vergoeding aan Novamedia in de 30-jarige overeenkomst bleef staan is eenvoudig: “De organisaties wilden dat het bureau exclusief voor hen bleef werken”.

Op het ministerie, maar ook elders bestaat kritiek op de vermenging van functies, de eventuele belangenverstrengeling die hierdoor optreedt. Zo was Poelmann als directeur van Novamedia en secretaris van de Postcode Loterij ook nog tot begin '92 parttime-directeur van internationaal persbureau Inter Press Service. Dit persbureau "voor de Derde wereld' heeft op basis van een overeenkomst met de Stichting DOEN, het onderdeel van de Postcode Loterij dat speciale projecten financiert, recht op enkele miljoenen aan subsidie uit de loterij. Hij vindt het kwalijk wanneer iemand dat een web noemt: “Als je dit een web noemt, moet je Philips ook een web noemen.” Hij voegt er direct aan toe: “Niet vergeten moet worden dat de loterij in eerste instantie is opgericht om fondsen te werven voor dat persbureau, dat zonder financiële steun niet kan draaien.”

Het Tweede-Kamerlid Schutte uitte kritiek op de betaling van 1,5 miljoen gulden die de loterij deed aan de inmiddels failliete Krant op Zondag (DKoZ). De GPV-fractievoorzitter, die niets op heeft met kansspelen, stelde hierover vragen aan de staatssecretaris. Ambtenaren van het ministerie bleken al in maart een verzoek te hebben gericht aan de eigen accountantsdienst om de geldstromen van de Postcode Loterij eens te onderzoeken. “Met ons is geen contact hierover opgenomen”, zegt Poelmann. De Krant op Zondag zou als tegenprestatie een jaar lang wekelijks aandacht besteden aan de goede doelen en de aandachtsgebieden van de Postcode Loterij. Het hele plan viel in duigen omdat DKoZ geen toestemming kreeg een tv-bijlage uit te geven. Poelmann en Jelsma staan nog steeds vierkant achter de visie dat investeren in bewustwording wel degelijk een goed doel is. “Je moet mensen laten zien waar het geld aan wordt besteed. Iedereen kan zien wat we doen met de inleg.”, zegt Poelmann.

De media in het algemeen zijn belangrijk voor loterijen, voor de Postcode Loterij zeker. “Zonder tv-shows hadden we geen loterij”, aldus Poelmann. Vorig jaar betaalde de Postcode Loterij 6 miljoen gulden voor de produktie en de wekelijkse uitzending op RTL4 van het programma Hitbingo. Een andere belangrijke kostenpost, zo'n 5 miljoen gulden, waren een aantal grote huis-aan-huiszendingen in heel Nederland (“vooral porti dus”) .

Voor de staatssecretaris is het genoeg, hij wil nu zelf een voorzitter benoemen in het bestuur van de Postcode Loterij. Geen eenvoudige klus, de ene na de andere kandidaat bedankte deze week vriendelijk doch beslist. Het interim loterijbestuur is eveneens op zoek naar een geschikte kandidaat (“iemand die boven elke twijfel verheven is en een enorme bestuurlijke ervaring heeft”), maar tot nu toe ook met weinig succes.