Met steun van partij, regering en volk; Sport in China

De politieke verschuivingen in de wereld hebben er voor gezorgd dat er nog nauwelijks landen zijn die sport als politiek propaganda-instrument gebruiken. In China zijn sport en staat, net als in Cuba, nog wel nauw met elkaar verbonden.

"De internationale politieke situatie is instabiel en heeft enige belangrijke wijzigingen in het oude patroon van de wereldsport gebracht. Zo heeft bijvoorbeeld de hereniging van Duitsland de sport-supermacht van de DDR gebroken, en de politieke en economische crisis in de voormalige Sovjet-Unie heeft ook een negatieve invloed op het niveau van de sportbeoefening daar. In China echter heeft de nationale sport haar volledige vitaliteit behouden.

“De zorg en steun van de partij, de regering en het volk hebben de strijdlust van onze sportlieden en officials aangewakkerd. Zij behaalden indrukwekkende resultaten tijdens de Aziatische Spelen in 1990. Er zijn echter enige ongunstige factoren. China is alleen prominent in een paar sporttakken en ligt achter in andere. De resultaten van ons team in Barcelona moeten, hoe dan ook, die in Seoul (1988) overtreffen, niet alleen wat gouden medailles betreft, maar ook in de breedte van deelname, teamgeest en stijl.”

Dit zei Yuan Weimin, vice-minister van de Staatscommissie voor Fysieke Cultuur en Sport, tijdens een recente "mobilisatiebijeenkomst" voor de Olympische Spelen in Barcelona. Politieke factoren worden er dus nog wel bijgehaald, maar het is geen ongebreidelde totalitaire propaganda meer die het als vanzelfsprekend beschouwt dat de staat nog geheel over het volk kan beschikken en kinderen naar behoeven kan opeisen voor de opleiding tot staatsatleet ten behoeve van de nationale glorie. Partij en regering hebben zich ermee verzoend dat zij alleen in enkele sporten waarin pijlsnelle lichamelijke vaardigheid en soepelheid de eerste vereisten zijn nummer één kunnen zijn en dat zij in de grote teamsporten zoals voetbal en in de sporten waarin grote fysieke kracht een rol speelt nog een lange weg hebben af te leggen als ze er al ooit in mee zullen tellen.

Het is als een soort natuurgegeven. Wei Jizhong, secretaris-generaal van het Chinees Olympisch Comité, zei het openlijk op de televisie: de kleinere Chinezen, voor wie 1.70 meter al groot is en 70 kilo zwaar, kunnen een aantal dingen niet die Europeanen of (Afro-)Amerikanen van 1.90 meter en 90 kilo wel kunnen. De totalitaire staat lijkt ervan te hebben afgezien de machts- en financiële hulpmiddelen aan te wenden om dat kunstmatig op te fokken, maar lijkt die middelen wel te gebruiken om de kansen te grijpen die zich voordoen nu dat andere systeem, in discrediet geraakt, ineengestort is.

Een hoge official in de sport, die zijn naam hierbij niet vermeld wil zien, zegt dat China's glorieuze deelname aan de Spelen in Los Angeles, waar het 15 gouden medailles behaalde, te danken was aan de boycot van de Sovjet-Unie en Oost-Europa. In 1988 in Seoul nam het toen nog bestaande Oostblok wel deel en oogstten de Chinezen slechts vijf maal goud. Het was een nationale ramp, die aan allerlei oorzaken werd toegeschreven. Voorjaar 1989 verscheen er een boek, "Nederlaag in Seoul', dat als een van de redenen noemde dat de preutse Chinese atleten verdwaasd waren door de pornofilms op de kabeltelevisie in hun hotel. Minister Li Menghua van de Staatscommissie voor Fysieke Cultuur en Sport werd verantwoordelijk gesteld en moest aftreden. Hij werd opgevolgd door Wu Shaozu, politiek commissaris bij de Staatscommissie voor Wetenschap en Technologie bij het ministerie van defensie.

Hoop op demoralisatie

In Barcelona hopen de Chinezen te profiteren van het verdwijnen van Oost-Duitsland en de demoralisatie van Rusland. Zij mikken zeer hoog: 15, wellicht 20 gouden medailles, de som van Los Angeles en Seoul. Realistisch is dat waarschijnlijk niet. Strikt genomen zijn de Chinezen al tevreden als zij nummer één in Azië kunnen worden en de Japanners en Zuidkoreanen kunnen overtreffen, een eer die hen in Seoul ontging. De gouden oogst in Barcelona moet komen van het zwemmen, schoonspringen en turnen. Favoriet voor dubbel goud op de vrije slag is de zwemster Zhuang Yong, een stoere 21-jarige Shanghainese die het standaardtype is van de socialistische staatsatleet. Zij werd "ontdekt" als kind van vijf jaar en is sindsdien de dagelijkse preoccupatie van trainers en sportartsen geweest. Zij traint twee uur 's morgens en drie uur 's middags, onderbroken door een uur gewichtheffen en gevolgd door een uur aerobic dansen en daarnaast nog zoals ze zelf zegt "een beetje van alles wat'.

Haar rivale op de vrije slag is de eveneens 21-jarige Yang Wenyi. Een andere kandidate voor goud op de vlinderslag is Qian Hong, op de schoolslag Huang Xiaomin en op de wisselslag Lin Li. Alle vijf dames waren topscorers op de Aziatische Spelen in Peking in 1990 en de wereldkampioenschappen zwemmen in Perth vorig jaar. De hoofdcoach van het Hong Kong Institute of Sports, de Australiër Bill Sweetenham, zegt dat vrouwen het natuurlijke zwemtalent van China zijn: “Zij hebben een lange arm-spanwijdte, goede ligging, platte billen en kleine borsten, allemaal grote voordelen.”

Niettemin verdenken vele Westerse topzwemsters en trainers de snel opgeklommen Chinese dames ervan dat zij een of ander geheimzinnig Chinees medicijn als prestatieverhogend middel gebruiken. Tijdens de Olympische Spelen van Seoul in 1988, waar intensief werd gecontroleerd op verboden stimulerende middelen, behaalden zij slechts drie zilveren en een bronzen medaille. Tijdens de Aziatische Spelen thuis in Peking, waar niet of nauwelijks sprake was van controle, in oktober 1990 veroverden zij met de kracht van een tyfoon 23 van de 31 gouden zwemmedailles, terwijl de kampioenschappen in Perth drie maanden later, waar de steroïden-microscoop weer zeer actief was, een karige oogst voor de Chinese vrouwen opleverden. Chinese coaches en officials ontkennen natuurlijk dat hun kampioenen steroïden gebruiken, maar op topniveau wordt wel erkend dat er een probleem bestaat. Tijdens de Winterspelen in Canada in 1988 werden twee Chinese schaatsenrijdsters gediskwalificeerd wegens het gebruik van anabole steroïden. De officiële verklaring was toen dat de vrouwen door de slordigheid van officials en artsen per ongeluk "nutritional supplements' met mannelijke hormonen hadden ingenomen. Chinese artsen suggereren dat de grens tussen traditionele Chinese kruidenmedicijnen en anabole steroïden soms moeilijk te bepalen zal zijn.

Geselecteerd op lichaamstype

China's topspringster is Fu Mingxia, een meisje van bijna 14 jaar dat in Perth op 12-jarige leeftijd al goud behaalde. Haar teamgenote Gao Min (21) behaalde goud in Seoul. De Chinese springsters worden geselecteerd op lichaamstype. Zeer jonge meisjes hebben een voordeel omdat zij klein, heup- en borstloos zijn en met kaarsrechte lichaampjes mooier in het water terechtkomen en in de lucht wendbaarder zijn. Het schoonspringen is, anders dan het zwemmen, geen exclusief vrouwendomein, want vier Chinese jongemannen, Tan Liangde, Li Deliang, Xiong Ni en Sun Shuwei, hebben allen al eerder naar de kroon van de top-persoonlijkheid in deze sport, Greg Louganis, gedongen. Nu deze illustere Amerikaan niet langer meedoet, hopen de Chinezen in Barcelona alle medailles in deze tak te behalen.

Verder is er nog slechts één sport waarin Chinese mannen een kans hebben, namelijk turnen. In andere takken, zoals roeien, judo, schieten, speerwerpen, 10 km. snelwandelen, tafeltennis en badminton, alleen vrouwen. Een sportsocioloog verklaart dat deels uit de non-segregatie in zware lichamelijke arbeid die het socialisme eigen is, maar ook uit het feit dat vrouwen met mannen trainen en zich in competities altijd aan hen spiegelen en niet aan elkaar. Daardoor krijgen zij een hoger trainingsniveau dan vrouwen in het buitenland en dan Chinese mannen. Tegenover al deze relatieve successen staat dat de Chinezen al in januari uitgeschakeld werden in de pre-olympische voetbalcompetitie. En dat steekt, want opperste leider Deng Xiaoping en massa's Chinezen zijn fervente voetbalfans.

Dat de Chinezen het in Barcelona tot twintig gouden medailles zullen brengen staat zeer te bezien, en als het beduidend minder wordt is het de vraag of de golf van patriottisme op gang komt die het regime zo zou kunnen helpen bij het volgende grote "sport-politieke' doel: het gastheerschap van de Olympische Spelen in het jaar 2000. Sinds de aanvraag december vorig jaar officieel in Lausanne werd ingediend, hebben de Chinese leiders bij tal van gelegenheden uiteengezet hoeveel waarde zij eraan hechten dat met de komst van een “nieuw millennium met betere vooruitzichten voor vrede en vriendschap” de olympische vlam boven Peking, de hoofdstad van een land met ruim een miljard inwoners en de oudste nog levende beschaving ter wereld, zal branden - een land dat naar men hoopt dan ook een van de belangrijkste sportmogendheden zal zijn.

De symboliek voor de Chinezen van "Peking Olympiade 2000' is echter veel breder. Zoals Zuid-Korea in 1988 de Spelen wilde om zijn overgang van de Derde wereld naar de club van ontwikkelde industrielanden te markeren, zo wil China over acht jaar dezelfde boodschap aan de wereld brengen: dat het dan een economische supermacht zal zijn, die in naam misschien nog wel socialistisch zal zijn, maar volledig geïntegreerd in het wereldkapitalisme. China, en met name Peking, heeft zich al enorme inspanningen getroost om de Spelen ook echt binnen te halen. De centrale oost-west-as, de Boulevard van de Eeuwige Vrede, waarover in 1989 de tanks binnenrolden, en de tweede ring liggen grotendeels open voor de aanleg van een nieuwe metrolijn en ongelijkvloerse kruisingen en tevens is - jaren overtijd - een snelweg naar het vliegveld in aanbouw.

Deze eerste fase van een gigantisch moderniseringsplan voor de stad van negen miljoen inwoners moet in oktober klaar zijn, want dan komt de president van het Internationaal Olympisch Comité, Juan Antonio Samaranch, voor een eerste inspectiebezoek en besprekingen over de aanvragen voor 2000. Sportfaciliteiten en het in allerijl gebouwde sportdorp voor de Aziatische Spelen in 1990 liggen verspreid over de hele stad, een reden waarom snelle wegverbindingen zo belangrijk zijn. Ook is het vliegveld, dat niet groter is dan een uitgebreid Zestienhoven, zodanig dat vertrekkende passagiers hun bagage over een parkeerterrein door een tunnel naar de aankomsthal moeten zeulen, om dan over een enkele roltrap naar de vertrekhal door te ploeteren.

Ongewone propaganda-dimensie

Het grootste obstakel om de organisatie van de Spelen te krijgen is de zware luchtverontreiniging in Peking, waar kolen de belangrijkste brandstof vormen om te koken en voor verwarming. Duizenden schoorstenen middenin woonwijken zullen verdwijnen en er zal een 1.000 km lange pijpleiding worden aangelegd naar de centrale provincies Shaanxi en Ningxia om de hoofdstad geheel op aardgas over te schakelen. Het is natuurlijk in het algemeen belang dat zoiets gebeurt, maar het feit dat burgemeester Chen Xitong het aankondigde tijdens de tweede conferentie van de "Peking 2000 Olympic Bid Committee' geeft het wel een zeer ongewone propaganda-dimensie. Pas aan het einde van de lijst van projecten voor de Spelen stonden nieuw te bouwen sportfaciliteiten, waaronder een stadion voor 100.000 mensen en een zwembad met 10.000 zitplaatsen. Kennelijk werd deze volgorde gekozen omdat er op de hoge uitgaven voor sport nogal wat kritiek is en de nieuwe infrastructuur er toch moet komen en in ieders belang is.

Hoewel, het gebeurt allemaal tegelijk en in zo'n ijltempo dat de halve stad ontwricht is. En dat zet ook weer Wang en alleman aan het kankeren. Het meest lachwekkende aspect van de "Olympic Bid' is een twee jaar durende campagne om vliegen uit te roeien. Burgemeester Chen Xitong zei hierover: “De patriottische sanitaire vliegen-uitroeiingscampagne zal de stad schoner en eleganter maken en zal een belangrijke en effectieve voorwaarde zijn om met succes de concurrentieslag voor het recht om gastheer voor de Olympische Spelen te zijn te winnen.”

De campagne om de faciliteiten voor de Aziatische Spelen in 1992 op tijd af te bouwen was een ware strijd waarvoor alle andere bouwprojecten in de hoofdstad maandenlang werden stilgelegd. Drukmiddel was een dreigement van Zhang Baifa, vice-burgemeester voor bouwzaken, dat hij van het hoogste gebouw van de stad, de massieve, 380 meter hoge televisietoren, zou springen als het sportdorp niet op tijd klaar was. “Wat voor stunts zal hij nou weer gaan uithalen om de Spelen hier binnen te halen” is nu een veelgehoorde vraag onder de burgers van Peking. Een regen van gouden medailles in Barcelona zal de machthebbers in elk geval helpen impopulaire maatregelen verteerbaar te maken - voor de eer en meerdere glorie van China.