VN-wachter in Irak gedood, "toestand is verslechterd'

BAGDAD, 17 JULI. In het Koerdische noorden van Irak is vannacht een wachter van de Verenigde Naties vermoord. Enkele uren eerder had de secretaris-generaal van de VN, Boutros Boutros Ghali, de Veiligheidsraad gewaarschuwd dat de veiligheidssituatie van VN-staf in Irak ernstig is verslechterd. Sinds enkele weken voert Irak op diverse fronten fel campagne tegen de VN.

Volgens een woordvoerder van de VN in New York was de vermoorde VN-wachter, een Fijiër, in het hoofd geschoten terwijl hij lag te slapen in Dohuk, in het door Koerden gecontroleerde gebied. Er zijn in totaal 500 VN-wachters in Irak, licht gewapend civiel veiligheidspersoneel dat onder andere voedselkonvooien begeleidt.

Irak heeft eind juni geweigerd het memorandum te verlengen op grond waarvan de wachters en nog eens 600 VN-hulpverleners in Irak zijn. Zij worden door Bagdad als pottekijkers dan wel spionnen gezien. De besprekingen tussen de VN en Bagdad over verlenging van hun mandaat zijn hopeloos vastgelopen en hun verblijf in Irak is in feite illegaal, een omstandigheid die Irak aangrijpt om de verstrekking van de nodige interne reisdocumenten te traineren. De VN op hun beurt hebben “de klokken stilgezet”. Dit is VN-jargon voor tijdelijke voortzetting van bestaande operaties.

“Sinds enkele weken krijgen we van de Iraakse autoriteiten uitsluitend nietszeggende mondelinge toezeggingen dat ons leven geen gevaar loopt”, aldus Gerhard Putman-Cramer, adviseur van de speciale Irak-eenheid van het onlangs opgezette bureau humanitaire zaken van de VN. In feite doen zich bijna dagelijks incidenten voor, vooral in het door Koerden bevolkte noorden van Irak. Het geweld beperkt zich niet tot dreigementen maar hulpverleners lopen direct fysiek gevaar.

Pag.4: Irak blijft VN-missie weren uit ministerie

VN-hulpposten zijn met granaten bestookt, waarbij vorige week twee Oostenrijkse VN-gardisten zwaar zijn gewond.

Ook andere internationale hulporganisaties worden geterroriseerd door de campagne van auto-bomaanslagen en granaataanvallen in Vrij Koerdistan, aldus Koerdische partijen. In dat kader past ook de bomexplosie die twee weken geleden nèt de bezoekende vrouw van de Franse president, Danielle Mitterrand, miste, maar wel zeven Koerden het leven kostte. Hulporganisaties hebben in verband met de aanslagen al mensen uit Irak teruggetrokken, voorzover ze die al niet hadden moeten terughalen omdat hun visa niet werden verlengd.

Irak heeft alle verantwoordelijkheid voor de aanslagen in het gebied van de hand gewezen. Bagdad verwijst daarbij naar het feit dat Vrij Koerdistan onder Koerdische controle staat, en dat zijn vertegenwoordigers daar niet worden toegelaten. Kooerdische partijen en Westerse diplomaten zijn er echter van overtuigd dat het wel degelijk om een Iraakse campagne gaat, om alle buitenlandse hulpverleners te verjagen.

Als extra handicap dreigen donorlanden de geldkraan dicht te draaien. Westerse regeringen wachten liever verlenging van het VN-mandaat af, alvorens met concrete financiële toezeggingen te komen. De Geneefse Irak-eenheid van de VN meldt dat tegen het eind van deze maand de financiële middelen voor de VN-operatie totaal zijn uitgeput.

Irak herhaalde vandaag tegelijk dat het blijft weigeren wapendeskundigen van de VN toegang te verlenen tot het ministerie van landbouw in Bagdad, waar de VN documentatie over Iraks bewapeningsprogramma vermoeden. De officiële pers ridiculiseerde de missie van Rolf Ekeus, de voorzitter van de ontwapeningscommissie van de VN, die later op de dag in Bagdad zou arriveren om de regering ertoe te bewegen met de VN-inspecteurs, die al 12 dagen voor het ministerie staan te wachten, mee te werken. “De Veiligheidsraad stuurt het hoofd van de schurken-missies naar Bagdad”, meldde Al-Thawra, het orgaan van de regerende Ba'athpartij. Andere kranten betitelden de VN-inspecteurs afwisselend als zwerfhonden, schurken en ratten.

De inspecteurs krijgen het intussen op de stoep voor het ministerie steeds moeilijker. Hun voertuigen, waar ze ook de nacht in doorbrengen, zijn met verf beklad terwijl de banden zijn doorgesneden. Vrouwen hebben de auto's met groenten bekogeld, en al met al wordt de sfeer als toenemend vijandig ervaren.

President Saddam Hussein deed vandaag een beroep op het Iraakse volk niet zijn waardigheid te offeren voor een makkelijk leven. In een toespraak ter gelegenheid van de verjaardag van de staatsgreep in 1968 die het Ba'ath-bewind aan de macht bracht, waarschuwde Saddam de Irakezen niet te rekenen op intrekking van het handelsembargo dat de Veiligheidsraad na de Iraakse bezetting van Koeweit in augustus 1990 instelde. Bagdad eiste deze week juist de intrekking van alle VN-maatregelen tegen Irak, een eis die echter geen enkele kans maakt te worden ingewilligd. Saddam maakte verder geen melding van zijn conflict met de VN. (Reuter, AP, AFP, met medewerking van Willem Offenberg)