Rente belemmert economisch herstel

ROTTERDAM, 17 JULI. De verhoging van het Duitse disconto, althans de omvang ervan, heeft menigeen verrast. Toch is in menige Europese hoofdstad enigszins opgelucht ademgehaald. Het had immers nog erger gekund. De Amerikaanse president Bush, die in de verkiezings-polls ver achter de Democratische kandidaat Clinton ligt, zal nog het onaangenaamst verrast zijn. De door hem gewenste economische stimulering, die mede vanuit Europa zou moeten worden gevoed, kan hij voorlopig wel vergeten.

De Bundesbank heeft gisteren het disconto met driekwart procentpunt verhoogd, maar de veel belangrijkere Lombard-rente bleef gehandhaafd. Dat was bij de Duitse disconto-verhoging in december niet het geval. De Lombard-rente, waarvoor banken tegen onderpand bij de Bundesbank geld kunnen lenen, heeft de meeste invloed op de geldmarktrente. Een verhoging van deze rente zou tot een sterke kapitaalstroom richting Duitsland hebben geleid. De D-mark zou dan veel meer aan kracht hebben gewonnen, ten koste van de andere munten in het Europees Monetair Stelsel (EMS), waarin de munten van de EG-landen binnen een afgesproken bandbreedte aan elkaar zijn gekoppeld. Nu heeft de Bundesbank, al dan niet bewust, aan de EG-partners enige ruimte gelaten.

Hierin ligt ook de verklaring dat de andere EG-landen, met uitzondering van Italië, niet zijn meegegaan in de renteverhoging. In december, toen de beide Duitse rentes met een half procent werden verhoogd, was dat nog anders. Geen van de Europese landen kan een verhoging van de rentevoet nu gebruiken, vooral door de hoge werkloosheid.

Of de EG-partners van Duitsland de eigen rente inderdaad kunnen handhaven? Het meeste risico lopen ongetwijfeld de Britten.

Het pond sterling bungelt al onderin het EMS, ofschoon de Britse munt binnen een bredere bandbreedte mag zweven dan de belangrijkste andere Europese munten. Dat Londen het pond binnen het EMS wil houden staat wel vast. Uit het stelsel stappen is geen alternatief, voor geen enkel land trouwens. Beleggers en investeerders zouden hun vertrouwen volledig verliezen. Britse regeringsfunctionarissen verklaarden gisteren dan ook onmiddellijk dat Groot-Brittannië de rentevoet alsnog zal aanpassen, indien dat nodig mocht blijken.

Pag.13: Economisch herstel zal lang duren

Een daling van de koers van het Britse pond zou bovendien de inflatie in Groot-Brittannië verder aanwakkeren. En die ligt al ruim boven de vier procent. Toch zal Londen zo lang mogelijk wachten met een renteverhoging, want de economie geeft nog steeds geen tekenen van herstel en de werkloosheid ligt op bijna tien procent.

Frankrijk verkeert in een veel comfortabeler positie. Een renteverhoging zou daar ook om een politieke reden, het naderend referendum over "Maastricht', uit den boze zijn. De franc behoort inmiddels tot de sterkere munten. Als enige EG-land voldoet Frankrijk nu reeds aan alle economische toelatingscriteria voor de Economische en Monetaire Unie (EMU). De socialistische regering heeft overheidstekort en staatsschuld op orde gebracht, de inflatie ligt met drie procent ruim onder het Duitse niveau. Dat de Franse minister van financiën eerder deze week het nadrukkelijkst pleitte voor een Duitse renteverlaging, was voor ingegeven door de hoge werkloosheid van ruim tien procent. Toch zijn de Franse economische kerngegevens zo sterk, dat Parijs zonder arrogantie kan vasthouden aan zijn eerdere groeiprognose van 2 procent.

Dat Italië als enige EG-land onmiddellijk met de Duitsers meeging, ja zelfs de eigen Lombard-rente met driekwart procent verhoogde, heeft niemand in de financiële wereld verbaasd. Buitenlandse bankiers zullen het niet hardop zeggen, maar ze beschouwen Italië zo langzamerhand als een financiële "bananenrepubliek'. De lire is verreweg de zwakste munt. Op alle punten zit Italië fout. De inflatie is met ruim 6 procent erg hoog en met de werkloosheid van 11 procent staat het land ook al in de top. Italië is er het ergst aan toe met het financieringstekort, dat is gefinancierd door het massaal bijdrukken van lires. Rome wordt gewoon gestraft voor de eerder begane zonden.

De Nederlandsche Bank had enige ruimte om de Duitse renteverhoging aan zich te laten voorbijgaan. De gulden doet het goed in het EMS, hetgeen ook blijkt uit het feit dat de Nederlandse geldmarktrente onder het Duitse niveau zit. De afgelopen maanden heeft de gulden wel iets op de D-mark verloren onder invloed van de vlucht uit de dollar. Dat verklaart mogelijk het feit dat bankpresident Duisenberg toch de beleningsrente iets heeft opgeschroefd.

De spanningen in het EMS zullen ongetwijfeld oplopen, maar het stelsel heeft in het verleden bewezen tegen een stootje te kunnen. Een herschikking van de koersen van de EMS-munten lijkt wel wat dichterbij gekomen. Zeker als de opwaartse druk vanuit Duitsland op het renteniveau aanhoudt, wat gezien de behoefte aan geld voor de Duitse eenwording niet valt uit te sluiten. Daarmee zal ook het herstel van de Europese economie wat langer op zich laten wachten.