PTT: ook met hoorn op de haak is afluisteren mogelijk

AMSTERDAM, 17 JULI. De PTT erkent dat met een telefoontoestel waarvan de hoorn op de haak ligt gesprekken in de buurt van dat toestel kunnen worden afgeluisterd. Gisteren is het beleid van de PTT terzake aangepast en sindsdien meldt de voorlichting dat afluisteren van een toestel in "rusttoestand' weliswaar in de praktijk moeilijk is, maar dat het onder laboratorium-omstandigheden inderdaad kan.

Dat is ruiterlijk toegeven dat de politie in staat moet worden geacht gesprekken in de buurt van een telefoontoestel af te luisteren zonder dat daarvoor de hoorn naast de haak hoeft te liggen. De truc lukt volgens de PTT slechts met een beperkt aantal apparaten, maar het klassieke T65-toestel valt daar onder. PTT Telecommunicatie en PTT Research hebben de affaire nu in onderzoek. De fractie Groen Links van de Tweede Kamer heeft het kabinet schriftelijk verzocht wettelijke beperkingen te stellen aan de techniek.

“De ontkenning van de PTT begon ook komisch te worden”, zegt telefoonkraker Rop Gonggrijp die dinsdag in Den Bosch als getuige-deskundige optrad in een rechtzaak tegen een drugshandelaar die door de politie is afgeluisterd. Gonggrijp liet toen zien hoe het afluisteren technisch zou kunnen worden uitgevoerd. Op dezelfde zitting hield een PTT-beambte vol dat zijn oplossing slechts theorie was. Nu is de PTT van opinie veranderd. “Ik heb met de PTT te doen”, zegt Gonggrijp. Juridisch gezien betekent het verschil tussen afluisteren met de hoorn òp de haak of ernaast het verschil tussen onrechtmatig en rechtmatig verkregen bewijs.

Gisteravond gaf Gonggrijp nog eens een demonstratie van de techniek die hij ontwikkelde. Voorlopig heeft hij de werking van zijn truc alleen bewezen voor het type telefoon T65, het oude standaard toestel van de PTT. Daarvan bestaan, zegt de PTT, overigens zo'n tien verschillende versies. De versie van Gonggrijp bevat een paneel met druktoetsen, maar zij verschilt in essentie niet van de versie met een draaischijf.

De demonstratie is overtuigend: inderdaad kan met een telefoon in rusttoestand een gesprek op enige meters afstand van het toestel worden afgeluisterd al is de techniek nog erg onvolledig. Door het gesprek klinkt veel geknars, gepiep en geruis. “Maar met digitale filters is dat er volkomen uit te verwijderen, we zijn hier pas tien dagen mee bezig.”

Op verzoek verklaart Gonggrijp de door hem gevonden methode aan de hand van een schakelschema van het T65 toestel dat hiernaast in vereenvoudigde vorm is weergegeven. Het schema geeft de rustsituatie waarbij de hoorn op de haak ligt. In die toestand kan men alleen de bel van het toestel aan het rinkelen brengen. De bel wordt geactiveerd met een 50 hertz wisselspanning van 80 volt. Een dergelijke spanning passeert moeiteloos de condensator die in het bel-circuit is opgenomen. (Want condensatoren blokkeren gelijkstroom maar laten wisselstroom passeren). De rest van het toestel blijft daarbij in principe stroomloos.

Tenzij Gonggrijp zijn hulpmiddel in stelling brengt: een hoogfrequente wisselspanning die hij over de twee polen van het toestel aanbrengt. Gonggrijp: “Je kunt zo'n hoge frequentie kiezen dat de spoel in de bel de stroom gaat tegenhouden en dat juist het haakcontact hem laat passeren. Want het haakcontact kan makkelijk als condensator gaan werken.”

Nadere inspectie van de T65 leert dat het haakcontact met zijn lange koperen strips inderdaad veel lijkt op een luchtcondensator zoals die in de afstemkring van klassieke radiotoestellen voorkomt. Gaat de schakelaar lekken dan gaat een stroom lopen door een circuit waarin de microfoon wèl is opgenomen. De variërende spanning die de microfoon onder invloed van geluid uit de omgeving afgeeft wordt dan op de wisselspanning gesuperponeerd. Het is technisch gesproken eenvoudig het microfoon-signaal later weer van de hoogfrequente "draaggolf' te scheiden. De oplossing die Gonggrijp koos zal dit najaar worden gepubliceerd in het computertijdschrift Hack-Tic.

Geraadpleegde elektrotechnici spraken het vermoeden uit dat een frequentie van ongeveer 100 kilohertz in aanmerking zou komen. Dat is precies de waarde die Gonggrijp hanteert. “We hebben tot nu geëxperimenteerd met frequenties tussen 100 en 150 kilohertz, maar elke situatie zal zijn eigen optimale frequentie hebben.”