Kosto zoekt voorzitter voor omstreden Postcode Loterij

DEN HAAG, 17 JULI. Staatssecretaris Kosto van justitie wil zelf een voorzitter benoemen om de zaken bij de Postcode Loterij weer op orde te brengen. Hij wil daarmee bereiken dat de door het ministerie van justitie voorgestelde veranderingen in de bedrijfsvoering ook werkelijk doorgevoerd worden. Het vinden van een geschikte kandidaat stuit echter op problemen. Vandaag werd bekend dat oud-commissaris der Koningin in Noord-Holland, drs. R. de Wit, de benoeming heeft geweigerd. Inmiddels blijkt ook het interim-bestuur op eigen initiatief een voorzitter te zoeken.

De Postcode Loterij kwam vorige maand in het nieuws toen bleek dat het bestuur 1,5 miljoen gulden had gestoken in de inmiddels failliete Krant op Zondag en een mislukte poging ondernam het in financiële problemen geraakte Amerikaanse persbureau UPI te steunen. Ook bleek dat de oprichters van het kansspel in een management-overeenkomst hadden opgenomen dat ze jaarlijks 4,5 procent van de inleggelden van de Postcode Loterij ontvingen. Vanaf volgend jaar zou dit vier procent worden.

Ambtenaren van het ministerie van justitie maakten reeds in maart van dit jaar binnenskamers bezwaar tegen deze regeling. Men besloot toen om de accountantsdienst van het departement een onderzoek te laten instellen naar de bedrijfsvoering bij de Postcode Loterij. De staatssecretaris wil nu in afwijking van wat gebruikelijk is bij andere kansspelen, eveneens een instemmingsrecht bij de benoeming van bestuursleden.

Het interim-bestuur, waarin vertegenwoordigers zitten van drie organisaties die gesubsidieerd worden uit de loterij, vindt de bemoeienis van Justitie veel te ver gaan. Voor het voorzitterschap heeft Kosto in de afgelopen dagen enkele kandidaten in zijn omgeving benaderd, maar die weigerden. Drs. De Wit zei vanmorgen dat hij het verzoek ''bijzonder eervol'' vindt, maar vanwege zijn andere functies er geen tijd voor heeft.

De staatssecretaris wil snel orde op zaken stellen bij de Postcode Loterij, die volgens hem handelt in strijd met de wettelijke regels. Uit de in twee jaar sterk gestegen opbrengst van de succesrijke loterij ontvangen de NOVIB (ontwikkelingshulp), de vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten en de Vereniging Vluchtelingenwerk jaarlijks tientallen miljoenen guldens aan subsidie. Deze uitkeringen zijn in de vorm van percentages vastgelegd in een onderlinge overeenkomst. Wanneer die inkomsten komen te vervallen, bijvoorbeeld door een afnemende belangstelling voor de loterij, raken de organisaties in grote problemen.

Het interim-bestuur van de Postcode Loterij - drie van de vier oprichters zijn inmiddels afgetreden - heeft zich in gesprekken met vertegenwoordigers van het ministerie bereid verklaard de overeenkomst met de oprichters te wijzigen. Tegelijk wordt tegengesproken dat het een persoonlijke uitkering betreft voor het viertal. “Het gaat hier om een zakelijke vergoeding voor verleende diensten”, aldus het bestuur. In de jaarrekeningen van de loterij staat evenwel dat de 4,5 procent wordt betaald voor zowel het gebruik van het idee en de exploitatie van dit kansspel en tevens “voor directiewerkzaamheden”.

In beide gevallen komt de uitkering weer terecht bij de oprichters van de loterij. Het directiewerk wordt verricht door het marketingbureau Novamedia in Amsterdam, eigendom van de ex-secretaris van de loterij B. Poelmann en van penningmeester H. de Jong. Twee andere voormalige bestuursleden van de Postcode Loterij, NOVIB-oprichter S. Jelsma en F. Leeman ontvangen wegens het gebruik van hun "idee" een evenredig deel van de 4,5 procent. De uitkering aan deze vier is aanzienlijk hoger dan tot nu toe werd aangenomen. Vorig jaar kon totaal 3,2 miljoen worden verdeeld, dit jaar bedraagt de tegemoetkoming ruwweg 1,7 miljoen gulden per persoon.

Uit de jaarrekeningen blijkt verder dat het bestuur van de loterij ook een overeenkomst heeft gesloten met Inter Press Service in Amsterdam, het persbureau voor berichtgeving over de Derde Wereld waarvan Poelmann tot begin dit jaar directeur was. Het persbureau heeft volgens de accountants “recht op tien procent van de inkomsten van de stichting”; het ontving vorig jaar 3,5 miljoen gulden en kan derhalve nog een nabetaling verwachten. Voor dit jaar zou de subsidie aan IPS zo'n 16 miljoen gulden bedragen.

Naar aanleiding van de negatieve publiciteit van de afgelopen weken hebben ongeveer 28.000 mensen hun deelname aan de Postcode Loterij opgezegd. Maar volgens een woordvoerder zijn er in dezelfde periode weer duizenden nieuwe gelukszoekers bijgekomen. Over de opzeggingen maakt men zich nog geen zorgen: “Het bedraagt nog geen twee procent van het totaal”. Van de opzeggers toonden 3000 zich ontevreden over de houding van de bestuursleden.