Het verschil tussen Michael Jackson en een straaljager

Een wereld van geluid. Nationaal Museum van Speelklok tot Pierement, Buurkerkhof 10, Utrecht. T/m 16 augustus. Di t/m za 10-17, zo 13-17 uur.

Geluid is onzichtbaar, maar niet altijd. Eén keer heb ik geluid gezien. Dat was in een heel drukke discotheek. Er was alleen vlak voor het podium nog een plekje vrij. Toen ik daar stond, begreep ik waarom: onder het podium stonden grote luidsprekers waaruit zware bassen dreunden. Mijn broek wapperde om mijn benen, niet door de wind, maar door de muziek.

Geluid is trillende lucht, zo blijkt ook op de tentoonstelling Een wereld van geluid in het Nationaal Museum van Speelklok tot Pierement in Utrecht. Een van de eerste dingen die je daar kunt doen, is hameren op een stemvork. Vlak bij de stemvork ligt een microfoon die het geluid opvangt en op een beeldscherm kun je zien hoe die trillende lucht eruit zou zien als geluid niet onzichtbaar was. Voor je slaat, zie je alleen een rechte lijn. Maar na de klap zie je golvende lijnen op het beeldscherm. Ook als je fluit of zingt, zie je golven op het beeldscherm. Kleine als je zacht fluit en grote als je hard zingt.

Het is een vrolijke tentoonstelling in de oude kerk waarin het museum is gevestigd. Overal staan volwassenen en kinderen op klokken te slaan, met stofzuigerslangen boven hun hoofd te zwaaien, met strijkstokken langs ijzeren platen te strijken en te zingen. Het valt dan ook niet mee om je te concentreren op de proeven, die soms behoorlijk ingewikkeld zijn. Maar als je je niets van het kabaal aantrekt, kun je van alles over geluid leren. Bij voorbeeld dat geluid zich met een snelheid van ongeveer 340 meter per seconde door de lucht beweegt. Of dat een nummer van Michael Jackson nog niet zo hard is als een opstijgend straalvliegtuig. Altijd handig om te weten.

De leukste proeven zijn die met muziek. (Muziek is geluid, maar niet alle geluid is muziek, staat er op een bordje.) Ik moest bij voorbeeld erg lachen in het hoekje waar je "duivelse' boodschappen kunt horen. Volgens sommige mensen zingen popsterren allerlei rare teksten als je hun platen achterstevoren draait. Zo hoor je Freddy Mercury van Queen eerst "Another one bites the dust' ("er bijt er weer een in het stof') zingen. Als je op een knopje drukt, krijg je horen wat hij beweert als hij deze regel omgekeerd zingt: "Start smoking marihuana' ("Ga marihuana roken'). Echt waar, Freddy zingt het duidelijk. Maar dit was wel de enige "duivelse' boodschap die ik kon verstaan. De andere gingen verloren in het kabaal. Trouwens, aan al die grappen is door de cd een einde gekomen. Die kun je immers niet achterstevoren draaien.

In het allermooiste hoekje van de kerk mag je zelf een liedje zingen in een microfoon. Door een koptelefoon kun je jezelf horen. De proef geeft antwoord op een vraag waarmee ik al jaren rondliep: hoe komt het toch dat popsterren op de plaat vaak zo mooi kunnen zingen en in het echt helemaal niet? Ja, Prince kan ook in het echt heel goed zingen. Maar Madonna bij voorbeeld is in het echt nauwelijks om aan te horen. Ze haalt tonen niet die ze op de plaat met gemak kan zingen. Nu weet ik hoe dat komt: ze is op de plaat geholpen door computers en andere elektronische apparaten. Toen ik in de microfoon begon te zingen kwam er op de koptelefoon vanzelf begeleiding bij en veranderde mijn stem. Ik begon fantastisch te zingen, hoewel ik al op mijn twaalfde van het kerkkoor werd afgestuurd omdat ik toen de hoge tonen niet meer haalde. Alleen jammer dat je op de tentoonstelling maar uit vier oude liedjes kunt kiezen: Hey Jude van The Beatles, Wooden Heart van Elvis, Een beetje verliefd van André Hazes en Blue Eyes van ik weet niet wie. De meeste kinderen kennen die nummers niet. Maar misschien hebben jullie ouders een van die platen wel. Zet die op en leer de melodie (de tekst hoeft niet, want die is op de tentoonstelling te lezen). Maar oefen niet te lang, want dat is helemaal niet nodig.