Haydn-opera's La vera costanza: Paladino 013 (2 ...

Haydn-opera's La vera costanza: Paladino 013 (2 cd). Die Feuersbrunst: Paladino 010 (1 cd)

Spaanse muziek The splendour of Spain: Philips 434 200-2 (10 cd-s) SFEQ SFEQ: Rumble. (Virgin: VIA 995015).

Gospels The best of Gotham Gospel (Heritage HT CD 04). Distributie: Music & Words. Sam Cooke and the Soul Stirrers (Specialty CDCHD 359). Distributie: Sound Products.

Marjol Flore Marjol Flore: Lieder & Chansons. BIS 001

Soft Parade Soft Parade: Puur (Anxious/Warner 9031-77587)

Frank Zappa Frank Zappa: You can't do that on stage anymore Volume 5 (Zappa Records/Rough Trade CDZAPP 46)

Haydn-opera's

De uitvoeringen van Haydn-opera's de afgelopen tien jaar door de Zomeropera in Hilversum hebben twee buitengewoon aardige cd-opnamen opgeleverd: La vera costanza (twee jaar geleden uitgevoerd) en Die Feuersbrunst, die dit jaar op het programma stond. De activiteiten van de Zomeropera vormen een waardige voortzetting van de moeite die het Holland Festival zo'n dertig jaar geleden samen met de beroemde Haydn- en Mozartbiograaf Robbins Landon deed om de opera's van Haydn te doen herleven.

Beide komische opera's dateren uit de jaren 1775-'79 en gingen voor het eerst in de theaters in de tuinen van slot Esterháza, het "Hongaarse Versailles' van Haydns werkgever prins Esterhazy "de prachtlievende'. Haydn, die in totaal minstens veertien opera's en muziektheaterstukken schreef, was toen midden veertig en Mozart werd in 1776 pas twintig. In de opera's van Haydn, de "vader van de klassieke muziek' hoort men duidelijk de aanzetten van de Weense stijl die Mozart in de jaren tachtig op revolutionaire wijze zou perfectioneren.

Maar niet alleen in relatie tot Mozart zijn de Haydn-opera's het aanhoren waard. Haydn was ten slotte een van de onderhoudendste componisten uit de muziekhistorie en de uitvoeringen met een keur van jonge enthousiaste Nederlandse zangers doen daaraan recht. Onder leiding van Frank van Koten wordt ook geanimeerd gespeeld door het Catharijne Consort (La vera costanza) en het Esterhazy Orkest (Die Feuersbrunst). De opname van de laatste opera (teruggevonden in 1955) is zelfs een plaatpremière, al telt de complete voorstelling vijf aria's meer.

La vera costanza: Paladino 013 (2 cd). Die Feuersbrunst: Paladino 010 (1 cd)

Spaanse muziek

Na het Mozartjaar 1991 is 1992 - vijfhonderd jaar na Columbus' ontdekking van Amerika - het Spanjejaar met de wereldtentoonstelling in Sevilla, de Olympische Spelen in Barcelona en met Madrid als culturele hoofdstad van Europa. Ter gelegenheid daarvan heeft Philips een serie van tien cd's uitgebracht met bestaande opnamen van Spaanse muziek uit bijna vijf eeuwen. Het authentieke spat er vaak vanaf en dat is ook het geval bij Spaanse georiënteerde stukken van niet-Spaanse componisten als Chabrier, Rimsky-Korsakov, Glinka en Ravel: de Bolero uiteraard. Bijzonder zijn o.a. de cd met muziek uit de tijd van Columbus (door Musica Reservata o.l.v. Michael Murrow), de cd met Spaanse barokmuziek (met o.a. Montserrat Figueras, Jordi Savall en Ton Koopman), de cd met meeslepende Zarzuela-muziek door vele Spaanse solisten o.l.v. Igor Markevitch en een cd met De Falla-muziek: o.a. El amor brujo en La vide breve o.l.v. dirigenten als Markevitch, Mackerras, Benzi en Dorati. De populairste Spaanse muziek ontbreekt niet: Spaanse dansen door Pepe Romero, het Concierto de Aranjuez van Rodrigo en Spaanse liederen door José Carreras.

The splendour of Spain: Philips 434 200-2 (10 cd-s)

KASPER JANSEN

SFEQ

Vorig jaar op het Drum festival en winnaar van het Middelsee concours, dit jaar op het North Sea Jazz Festival: de Nederlandse groep SFEQ. De letters zijn een afkorting van San Francisco Earth Quake en dat is een goede naam voor een band die vooral uitblinkt in luide, concrete jazzfunk. Het openingsstuk Dopemine en het titelstuk Rumble bij voorbeeld behoren tot dit genre, zo ook, en nogal verrassend, Big Nick van John Coltrane. Afgezien van dit laatste stuk is al het materiaal van eigen hand, waarbij de stukken van gitarist Francois van Bemmel nogal afwijken van de groepscomposities. Ze zijn wat ruimtelijker opgezet, met name de ballad Healing waarin Bart Suèr zijn sopraansaxofoon breed laat uitwaaieren. Het "gezicht' van SFEQ is misschien nog niet herkenbaar genoeg, vreemde invloeden zijn nog duidelijk aan te wijzen (Weather Report, John Scofield) maar de groep heeft genoeg kwaliteit om op eigen kracht nog veel verder te komen.

SFEQ: Rumble. (Virgin: VIA 995015).

Gospels

Gospelmuziek, de overgangsstijl tussen Spirituals en soul, bereikte zijn grootste populariteit in de jaren 1945-1960. Tientallen onafhankelijke maatschappijtjes omarmden de zwarte kerkzang met evenveel liefde als de bebop en de rhythm & blues, niet uit devotie maar om "a fast buck' te verdienen. Een van die kleine labels was Gotham, dat tientallen gospels-acts vastlegde waarvan er dertien te horen zijn op The Best of Gotham Gospel. Het repertoire varieert van zoetige en opgewekte "Positivo'-liedjes (Evening Star Quartet, Harmony Kings) tot ruig materiaal dat in geen enkele swingtent zou misstaan. In die laatste categorie vallen bij voorbeeld de obscure Echo Gospel Singers en de eveneens uit Baltimore afkomstige Rugged Cross Singers. De laatste groep heeft een voorzanger die wel iets weg heeft van Little Richard (Penniman), maar helaas anoniem gebleven is.

Wereldberoemd maar niet door gospelmuziek werd Sam Cooke die op Sam Cooke with the Soul Stirrers de sterren van de hemel zingt. Van zijn allereerste opname uit 1951 (Peace in the Valley) tot Lord remember me uit 1957 is het genieten van dat prachtig lichte en wendbare geluid, de schurende uithalen en de later tot handelsmerk geworden Cooke-jodel: whooa-ooh-oh-oh-oh. Touch the hem of his Garment werd Cooke's klassieke gospelsucces, maar de duetten met tweede voorzanger Paul Foster zoals Be with me Jesus en Must Jesus bear this Cross Alone? zijn minstens zo hartverscheurend. De laatste van de 25 stukken op deze cd klinken minder intens. Cooke had inmiddels de overstap naar de pop gemaakt en kreeg aanvankelijk vooral schoonmoederliedjes te zingen. Dat Cooke ook als popzanger zeer opwindend kon zijn bleek in 1984 toen - twintig jaar na dato - Live at the Harlem Square Club, 1963 werd uitgebracht, die een paar jaar geleden ook op cd verscheen.

The best of Gotham Gospel (Heritage HT CD 04). Distributie: Music & Words. Sam Cooke and the Soul Stirrers (Specialty CDCHD 359). Distributie: Sound Products.

FRANS VAN LEEUWEN

Marjol Flore

Marjol Flore zal zich ongetwijfeld hebben herkend in de regels die Erich Kästner schreef over een door hem bewonderde chansonnière: Sie singt was sie weiss/ und sie weiss was sie singt... Ze zong deze tekst als een zelfportret, bij de aanvang van een recent optreden in het Concertgebouw in Amsterdam, waarvan de opname nu op cd is uitgebracht. Het resultaat, Lieder & Chansons, is de eerste cd-uitgave van de Amsterdamse platenwinkel Brigadoon, die een veelbelovende eigen catalogus aankondigt van Nederlandse theatervocalisten. Onder hen is Marjol Flore niet de succesvolste, maar wel een van de beste.

Als zangeres van zorgvuldig geselecteerd Frans- en Duitstalig repertoire is Marjol Flore bij uitstek een Interpretin, een vertolkster die weet wat ze zingt en daarvan met veel expressie en een klassieke dictie getuigt. Soms is ze geneigd de dingen groter te maken dan ze zijn, maar hier krijgt elke tekst een passende kleur, van snerpend cynisme tot uiterste tederheid. Ze voelt zich vooral thuis bij Brel en Brecht: Les prénoms de Paris is prachtig uitbundig en Seerauber-Jenny was zelden zo wraakzuchtig. Maar daarnaast zingt ze met opperste eenvoud de weerloze woorden waarmee Jacques Prévert in Déjeuner du matin het laatste gezamenlijke ontbijt beschrijft, en in haar eigen Duitse vertaling is Mais si, mais si, je t'aime van Jacques Debronckaert een toonbeeld van gesublimeerd verdriet.

Onder leiding van Martijn Breebaart wordt ze stemmig begeleid door piano, cello en fluit - plus een dartel kwinkelerende piccolo in Il rest'encore un merle à Paris. Het applaus in het Concertgebouw was meer dan verdiend, maar in de opname snijdt het soms dwars door dit fijnzinnige recital heen.

Marjol Flore: Lieder & Chansons. BIS 001

HENK VAN GELDER

Soft Parade

Een Nederlandse popgroep die zich noemt naar een oude plaat van The Doors, moet sterk in de schoenen staan om het voor de hand liggende jaren-zestigepigonisme te omzeilen. Maar hoewel het schelle orgel van het Tilburgse viertal Soft Parade in de verte doet denken aan een onbeholpen versie van The Doors, heeft deze groep meer om het lijf. Niet voor niets verschijnt het debuutalbum met de welbewust Nederlandse titel Puur op het Engelse Anxiouslabel van Dave Stewart, de voormalige helft van het popduo Eurythmics. Stewart ontfermde zich over Soft Parade na het horen van een demobandje. Na een EP met onder meer de veelzeggende songtitel Lou Reads Books, is het enigszins aan de muziek van Lou Reed's Velvet Underground verwante groepsgeluid op Puur volledig uitgekristalliseerd. Soft Parade maakt serene, berustende gitaarpop met nu en dan een onverwachte woede-uitbarsting, die de nietsvermoedende luisteraar overvalt in het tussen twee uitersten manoeuvrerende An Angel a Devil. Engelengezang en een lieflijke mandoline kunnen de onheilspellende sfeer van The Dead Song niet wegnemen, terwijl de blokfluit in Purple Psyche Celebration bijdraagt aan een merkwaardige combinatie van hippie- en gospelmuziek. De veelkleurigheid maakt Soft Parade tot een aanwinst voor de Nederpop, met genoeg melodieuze liedjes om het op te nemen tegen de allesoverheersende somberheid van het Britse aanbod.

Soft Parade: Puur (Anxious/Warner 9031-77587)

Frank Zappa

In zijn digitale huiskamerstudio werkt de muzikale duizendpoot Frank Zappa aan de heruitgave van de vele tientallen platen die in de loop van de afgelopen 25 jaar van hem en zijn Mothers Of Invention verschenen. Speciale vermelding verdient de serie You Can't Do That On Stage Anymore, waarop Zappa een interessante vorm van geschiedvervalsing pleegt. Met behulp van elektronische "edits' brengt hij oude concert- en andere documentaire opnamen zo samen, dat ze een lopend en onderhoudend geheel vormen. Onlangs verscheen het vijfde dubbelalbum in de reeks, dat voor een belangrijk deel is gewijd aan de vroege Mothers Of Invention. Vooral gitarist Lowell George, de latere oprichter van Little Feat, laat zich van een onvermoed humoristische kant zien, wanneer in German Lunch wordt nagespeeld hoe een Duitse douanebeambte zich geconfronteerd zag met het stelletje ongeregeld dat Zappa in 1969 om zich heen verzamelde. Ondertussen werd er uitstekend gemusiceerd, in stukken als Charles Ives waarmee Zappa blijk gaf van zijn wens om zich met de "serieuze' gecomponeerde muziek in te laten. Zo serieus is zijn liefde overigens niet, want tijdens de uitvoering van een pianosonate van Mozart werden de groepsleden aangemoedigd om door de muziek heen te kletsen en een wilde dans op te voeren. Een concertopname uit 1982 valt vooral op door de even lachwekkende als imposante gitaaracrobatiek van Steve Vai, een van de vele talenten die het vak leerden in de orkestbak van rock & rolldirigent Zappa.

Frank Zappa: You can't do that on stage anymore Volume 5 (Zappa Records/Rough Trade CDZAPP 46)

JAN VOLLAARD