Twee musea tonen bronzen beelden en vaatwerk

Tentoonstellingen: Brons uit de oudheid, t/m 4 okt in het Rijksmuseum van Oudheden, Leiden. Duur en Duurzaam, Romeins bronzen vaatwerk uit het Gelderse rivierengebied, t/m 27 sept in Museum G.M. Kam, Nijmegen.

Voor het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden en het Museum G.M. Kam in Nijmegen vormde een onlangs in Nederland gehouden internationaal congres van bronsspecialisten de aanleiding om een tentoonstelling te wijden aan bronzen voorwerpen. Deze twee grootste archeologische musea van Nederland exposeren nu uit hun collecties respectievelijk meer dan 200 figuratieve bronzen uit de antieke wereld en 130 stuks Romeins bronzen vaatwerk.

Het is tevens een gelegenheid om het grote publiek te laten zien wat er met de gelden uit het Deltaplan voor Cultuurbehoud gebeurt. Sinds het begin van de laatste regeerperiode is er door WVC ruim veertig miljoen gulden uitgetrokken om de achterstand in conservering en restauratie bij de musea aan te pakken. Dat geld is onder andere aangewend voor de collecties bronzen uit zowel het RMO als De Kam. “De laatste twee jaar hebben we dankzij de deltaplan-gelden de enorme achterstand in de conservering en restauratie van ons bronsbezit vrijwel helemaal weggewerkt”, zegt Marijke Brouwer, conservator bij het RMO.

In beide musea wordt aan dit aspect ruim aandacht besteed. De restauraties, die voor het grootste deel door het atelier van de firma Kempkers in Roermond werden uitgevoerd, zorgden ervoor dat een aantal stukken die eigenlijk ten dode waren opgeschreven nu als nieuw in de vitrines staat te fonkelen. Een aantal stukken zal zelfs na afloop van de tentoonstelling voor het eerst een plaats krijgen in de vaste opstelling. De restauratiewerkzaamheden hebben ook nog nieuwe informatie opgeleverd over de manier waarop deze stukken ooit werden vervaardigd. In een enkel geval betekende het zelfs dat een antiek bronzen voorwerp als een vervalsing werd ontmaskerd. Brouwer: “Vooral in de negentiende eeuw zijn er enorm veel bronzen vervalsingen gemaakt. Sommige daarvan waren zo goed dat pas wanneer de platinalaag verwijderd wordt, je met zekerheid kunt vaststellen dat het om vervalsing gaat.”

De Nijmeegse tentoonstelling "Romeins bronzen vaatwerk uit het Gelderse rivierengebied' is thematisch. Getoond worden 130 stuks bronzen vaatwerk, die in de loop van de laatste twee eeuwen in dit kleine stukje van het voormalige Romeinse Rijk werden teruggevonden. “En dat is nog maar een deel”, aldus Annelies Koster, de conservator van het Nijmeegse museum. “In het totaal bezit ons museum ruim 500 stuks Romeins brons.” Het op de bovengalerij van museum Kam getoonde deel van het bezit is wel representatief voor het geheel en meer dan de moeite van een bezoek waard. Prachtige bronzen amphoren en mooie, slanke kookpotten. Ook zijn er leuke bronzen inktpotjes en zalfflesjes te zien.

Aardig is ook, dat men in Nijmegen elk onderdeel van de tentoonstelling inleidt met een afbeelding van een van de fresco's uit Pompeï. De reprodukties zijn zo gekozen dat daarop steeds een bepaald genre bronzen vaatwerk staat afgebeeld dat overeenkomt met de getoonde voorwerpen, bijvoorbeeld kookpotten, serviesgoed of toiletartikelen. Zo kan de bezoeker zien hoe dergelijke objecten in de praktijk werden gebruikt.

De Leidse tentoonstelling is, hoewel groter, iets minder interessant dan die in Nijmegen. De bezoeker krijgt namelijk, ondanks al het moois dat er te zien is, door de veelheid van culturen een onbevredigd gevoel. De opstelling blinkt nog het meest uit door de fraaie vormgeving. Vooral de twee grote bronzen Egyptische godenbeelden die op een ronddraaiende schijf staan vormen wat dat betreft een hoogtepunt. Door het draaien worden de beelden steeds op een andere manier belicht, wat voor een mooi speels effect zorgt. Toch zou het aardiger zijn geweest wanneer het RMO zich ook iets beperkt had en bijvoorbeeld alleen al het brons uit Luristan (een streek in het oude Iran, beroemd om zijn bronsproduktie) had laten zien in plaats van maar een paar stukken. Of alleen het Etruskische materiaal. Wie beide tentoonstellingen bezoekt, krijgt echter wel een goed overzicht van de bronsproduktie in de antieke wereld.