Tropisch vacuüm

Amazon. Regie: Mika Kaurismäki. Met: Kari Väanänen, Robert Davi, Rae Dawn Chong. Uitgebracht op video door CNR Video.

Van Mika Kaurismäki (1955), de twee jaar oudere broer van Aki, is in Nederland nog nooit een film uitgebracht. Het excentrieke talent van Aki Kaurismäki (Ariel, The Match Factory Girl, I Hired A Contract Killer) stond aanvankelijk in de schaduw van dat van Mika, in wiens films hij acteerde en aan wiens scenario's hij meeschreef. Mika is de meest redelijke en aangepaste van de twee, vermoedelijk de reden waarom zijn films, die veelal gaan over het herstel van verstoorde gezinsrelaties, internationaal minder opvallen.

Amazon, met acteurs van verschillende nationaliteiten opgenomen in Brazilië, is verreweg Mika Kaurismäki's duurste en meest ambitieuze produktie. Een Finse vader (Kari Väanänen) reist met twee opgroeiende dochters over een modderpad dat doorgaat voor de Transamazonesnelweg. Na enige tijd wordt in flash-backs onthuld hoe ze daar terecht zijn gekomen: een treurig verhaal van ontworteling, ontgoocheling en rouw. In zekere zin is het jammer dat die voorgeschiedenis zo expliciet uit de doeken gedaan wordt. Het curieuze vacuüm van een auto met drie mensen over een zwarte streep door het groen, werkt juist goed, zolang het zonder veel omhaal als uitgangspunt gepresenteerd wordt.

's Nachts sluipen indianen rond de wagen en bespieden de slapende Europeanen. Ze komen zonder benzine te staan en worden gered door een al even ontwortelde Amerikaanse piloot (Robert Davi), die ook geen brandstof meer heeft. Met een voorraadje zelfgestookte alcohol blijkt het vliegtuig de auto te kunnen slepen naar een goudzoekersnederzetting, een mooi absurd beeld.

Piloot en chauffeur slaan de handen ineen voor een plan met elan. Een achtergelaten bulldozer van de gestrande wegenbouwers moet op een vlot honderden kilometers verplaatst worden om een cruciale rol te spelen bij de diamantwinning op een voor een habbekrats gekocht terrein. De onderneming krijgt Fitzcarraldo-trekjes en de lyrische filmstijl van Kaurismäki begint ook al naar Werner Herzog te knipogen. Omdat de regisseur graag een bijdrage wilde leveren aan de redding van het tropisch regenwoud, laat hij de exploitatiedromen van de westerse avonturiers stuk lopen op de elementen. Met de dood voor ogen stort de voormalige huisvader neer en wordt herboren in een geestenbezweringsritueel van de indianen. Dan bevinden we ons in het territorium van Dances with Wolves, het eerherstel van een drop-out uit een failliete beschaving door impulsen van de nobele wilden.

Amazon is een niet erg evenwichtig allegaartje van verschillende cinematografische stijlen en genres, dat desondanks momenten van genialiteit kent. In mijn favoriete scène test de Amerikaanse piloot de Finse ex-bankier (en het publiek) op zijn kennis van rock-klassiekers. “Je hoeft alleen maar "Wimboweh, Wimboweh' te zeggen”, luidt de opdracht. Automatisch vormt hij zo het achtergrondkoortje voor de solo van de piloot, die scherend over de boomtoppen zingt: “In the jungle / The mighty jungle / The lion sleeps tonight”.