Spijk

Van Spijk tot Katwijk: een reis langs de oorspronkelijke loop van de Rijn door Nederland. Deel 1 van 10 afleveringen.

Wie leerde dat de Rijn bij Lobith - of Lobith-Tolkamer - ons land binnenkomt, heeft het fout geleerd. Strikt genomen moet het Millingen zijn, iets westelijker, want pas daar zijn beide oevers Nederlands grondgebied. Voor Millingen stroomt de Rijn over zeven kilometer langs Nederland (rechts) als natuurlijke grens met Duitsland (links). Lobith-Tolkamer ligt halverwege dat korte traject en is daarmee zelfs niet de eerste Nederlandse plaats die de Rijn op weg naar de Noordzee mag begroeten. Dat is ontegenzeglijk Spijk, op de rechteroever dus, en daar begint ons reisje langs de Rijn.

Aan de waterkant staat een verroeste hijskraan, waar een man en een kind in zitten: de zestigjarige H. Peters uit het naburige Herwen met zijn vierjarige kleinzoon Daan. Ze komen hier regelmatig, omdat Peters, sinds vorig jaar in de vut, heugenis heeft aan de lokatie. Hij was boekhouder op een scheepswerf en eerder, van 1945 tot 1960, werkzaam bij zijn vader, die een loonspuitbedrijfje runde. Hier in Spijk heeft hij veel gespoten ter verdelging van gras en brandnetel op het terrein van de NV Hollands-Duitse Steenfabriek, die al lang ter ziele is. De steenbakkerij en de bijbehorende woning van de baas zijn bezig tot ruïnes te vervallen. Aan de bedrijvigheid van weleer herinnert nog de kraan, die een dubbele functie had. Ze loste stenen in binnenschepen en hees kolen op voor de ovens. Grond en fabriek zijn nu eigendom van ene Merkus uit Lent, die er een bungalowpark wil stichten, maar dat plan stuit op verzet van de Spijkenaren, die hun dorp willen houden zoals het is: landelijk en rustig.

Achter de vergane industrie verheft zich de Elterberg, tachtig meter hoog, rijk begroeid en bekroond met het kerkje van een oude abdij. Dat is Hoch-Elten, de knokkel van een Duitse vinger die in Nederland steekt. Al is het twaalf jaar anders geweest, van 1951 tot 1963, toen dit minieme stukje Bondsrepubliek als gevolg van de naoorlogse grenscorrecties bij Gelderland was ingedeeld. Nu zijn de grenzen snel aan het vervagen. Vanouds had de douane hier een kantoortje, maar dat is recentelijk opgeheven.