Het aairendement

De verschijning van de studie The effects of design of individual stalls on the social behaviour and psychological responses related to the welfare of pregnant pigs van J.C. Barnett, P.H. Hemsworth en C.G. Winfield in 1987 had nog betrekking op een deel van de varkens, maar pas nu is wetenschappelijk bewezen dat alle varkens beter gedijen als ze over hun kop geaaid worden.

In het Tijdschrift voor Diergeneeskunde publiceerde prof. dr. P.R. Wiepkema van de Wageningse Landbouwuniversiteit onlangs zijn bevindingen over stress bij dieren. Hij betoogt dat vooral zoogdieren en vogels per individu anders reageren op belastende omstandigheden. De wijze waarop dieren hun leefomgeving ervaren, bepaalt de aard van de sociale contacten met soortgenoten en mensen. Een varken dat van kooi verandert, vertoont soms stress-symptomen die niet te onderscheiden zijn van die welke optreden na enige shocks uit de prikkelaar die wordt ingezet om een sukkelend beest vooruit te drijven. En dat de reacties op stroomschokken sterk zijn, wisten we al voordat bekend werd dat elk varken geboren wordt met een hartafwijking.

Een varken dat nonchalant behandeld wordt of in een situatie verkeert waarin vluchten onmogelijk is, leeft onder stress. Dat geldt eens te meer voor varkens die nauwelijks contact met hun soortgenoten onderhouden. Een goede voortplanting is afhankelijk van sociale contacten die dieren zelf ontwikkelen. Een varken dat zich niet kan onttrekken aan een lastige zeug geeft de boer zes cent per dag extra kosten, schrijft Wiepkema. Contact in het dierenrijk is geen eenvoudige zaak. “Er zijn verhoudingen tussen soortgenoten die in één oogopslag tot stand komen. Hoe dit gaat is nog een raadsel.”

De boer die vriendelijk met zijn varkens omgaat, consistent en kalm optreedt door geruststellende geluiden te maken, heeft een gunstige invloed op voortplanting, groei en ziektegevoeligheid. Overigens hebben vriendschappelijke contacten met dieren evengoed een heilzame werking op het eenzame menselijke bestaan.

Ook uit Engeland bereiken ons de wetenschappelijke tekens dat varkens niet alleen recht hebben op een waardige behandeling maar dat de boer economisch voordeel haalt uit het aaien. Martin Seabrook van de Universiteit van Nottingham heeft een onderzoek naar de band tussen mens en varken afgerond, zo meldt het Agrarisch Dagblad. Seabook vergeleek twee vormen van "varkens-managen': koel, afstandelijk tegenover vriendelijk en intiem met veel aaien. Dat aaien heeft een positief effect op de vruchtbaarheid bij zeugen. Bijna negentig procent van de vriendelijk behandelde zeugen was na de eerste dekking bevrucht tegenover nog geen vijftig procent van de onvriendelijk behandelde dieren. Seabrook heeft vastgesteld dat varkens het minste stress ondervinden als ze verzorgd worden door een introverte maar zelfverzekerde boer die veel aait.

Uit de noten van Wiepkema's artikel blijkt dat Seabrook tien jaar geleden reeds publiceerde over de psychologische band tussen boer en beest. Toch introduceerde de Nederlandse Christelijke Boerenbond vorig jaar het programmafokken. Het voorziet in een overeenkomst tussen boer en slachterij die werkelijk niets aan het toeval overlaat, behalve het contact tussen boer en varken.

Zelfs de meest voor de hand liggende werkzaamheden zijn geformuleerd. “Hokken bezemschoon maken; zonodig de vastzittende mestkorsten lossteken.” De zaakwaarnemer controleert binnen twee dagen nadat het varken afgevoerd is of de hokken goed gereinigd zijn, de kwaliteitsadviseur geeft zijn zegen aan de vers aangeleverde biggen, maar nergens in het dertig pagina's dikke contract vol regels en voorschriften wordt de boer verplicht het varken over de kop te aaien of een goedmoedige tik te geven op de plaats waar vroeger een krulstaart zat. Maar misschien gaat hij daar toch toe over, nu de wetenschap heeft uitgerekend dat een stressloos varken zes cent per dag minder kost. Of het varkensaaien voor boeren die zelf geen initiatief meer mogen nemen voldoende compensatie tegen stress biedt, moet nog onderzocht worden.