Beruchte bataljons weg uit woongebied zwarten Z-Afrika

JOHANNESBURG/NEW YORK, 15 JULI. Aan de vooravond van het debat over Zuid-Afrika in de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties heeft president De Klerk nieuwe maatregelen aangekondigd om het geweld in de zwarte woongebieden te beperken.

De Klerk maakte gisteravond bekend dat de omstreden bataljons 31 en 32 van het Zuidafrikaanse leger en de Koevoet-eenheid van de Zuidafrikaanse politie spoedig worden ontbonden. De leden zullen in de reguliere veiligheidsmacht worden opgenomen.

De speciale eenheden hebben in de jaren tachtig een reputatie van wreedheid opgebouwd in de guerrilla in Mozambique en Namibië. Ze werden later ingezet in de townships, waar ze bekendstonden om hun gewelddadige optreden.

De opheffing van deze eenheden was een van de eisen van het Afrikaans Nationaal Congres, dat na het bloedbad in het woonoord Boipatong op 17 juni de onderhandelingen met de regering afbrak. Met zijn concessies hoopt De Klerk de gesprekken over een nieuwe, non-raciale grondwet weer op gang te brengen. Bovendien neemt hij het initiatief voorafgaand aan het VN-debat waarin het ANC de nadruk zal leggen op de betrokkenheid van de regering bij het geweld.

De Klerk beloofde ook snel door te gaan met de renovatie van de hostels, de arbeiderspensions waar vooral aanhangers van de Zulu-beweging Inkatha wonen. Vanuit de hostels worden vaak aanvallen op de bewoners van de townships uitgevoerd. De hostels moeten volgens het ANC worden omgebouwd tot woningen voor gezinnen van arbeiders. De omheining en bewaking van de pensions, een andere eis van het ANC en een aanbeveling van de onafhankelijke commissie-Goldstone, kan volgens De Klerk alleen worden gerealiseerd als de bewoners ermee instemmen. Daar moet nog over worden overlegd.

De regering beloofde verder dat snel een verbod wordt afgekondigd op het dragen van gevaarlijke wapens in het openbaar in zogeheten “onrustgebieden”. Het ANC stoort zich al lang aan het feit dat Inkatha-aanhangers “culturele wapens” dragen tijdens bijeenkomsten en demonstraties. De regering wil tevens maatregelen nemen tegen het illegale bezit van wapens, munitie en explosieven.

Pag.4: Veiligheidsraad praat over impasse in Codesa

Woordvoerders van het ANC en Inkatha hebben de maatregelen van De Klerk vanmorgen verwelkomd. ANC-leider Nelson Mandela zei volgens Zuidafrikaanse kranten in New York dat de voorstellen “goed klinken”, maar dat hij ze eerst uitgevoerd wil zien. Een ANC-woordvoerder in Johannesburg wees nogmaals op de ANC-eis dat leger en politie onder controle van alle partijen in Zuid-Afrika moeten komen.

De Klerk presenteerde nog geen nieuwe voorstellen om de impasse in de onderhandelingen over een grondwet te doorbreken. De regering heeft aangekondigd dat zij daartoe binnenkort het initiatief zal nemen.

De Veiligheidsraad van de Verenigde Naties zal zich vanavond buigen over de tekst van een ontwerpresolutie waarin de gesprekspartners binnen de Codesa (Conventie voor een Democratisch Zuid-Afrika) worden opgeroepen opnieuw rond de tafel te gaan zitten.

Verder moet de Zuidafrikaanse regering voortaan bij gewelddadige botsingen terughoudendheid betrachten en zich toeleggen op het beheersen van conflicten. Verwacht wordt dat de resolutie, waarover tot diep in de nacht is onderhandeld, met consensus wordt aangenomen.

Ter ondersteuning van de verwezenlijking van de doeleinden zou, aldus de resolutie, de secretaris-generaal een speciaal vertegenwoordiger naar Zuid-Afrika moeten sturen. In dat verband is de naam van VN-onderhandelaar Cyrus Vance genoemd. ANC-leider Mandela heeft overigens gisteren verklaard aanwezigheid van internationale waarnemers niet als een vereiste te beschouwen voor het heropenen van de onderhandelingen.

Aan de uiteindelijke ontwerptekst gingen twee ronden van onderhandelingen vooraf waarbij vooral Zimbabwe en Groot-Brittannië tegenover elkaar stonden, als respectievelijk vertegenwoordigders van de niet-gebonden en de westerse landen. De eerste ontwerpresolutie, opgesteld door Zimbabwe, bevatte een passage die de schuld van het afbreken van de onderhandelingen binnen de Codesa bij de Zuidafrikaanse regering legde en daar sancties aan verbond. Daar waren de Britten fel tegen gekant.

Het standpunt van Zimbabwe in deze is naar verluidt ook te radicaal voor een aantal andere ongebonden landen, zoals Marokko, dat kenbaar maakte dichter te staan bij het westerse standpunt.

De definitieve ontwerpresolutie komt vanmiddag in een formele openbare ledenvergadering aan de orde. In het debat zullen alle vooraf aangemelde sprekers het woord kunnen voeren. Het ANC heeft de status van waarnemer bij de VN.