Regering-Kohl wil geen "impotente dwerg' zijn

BONN, 14 JULI. Ondanks grote bezwaren van de oppositionele SPD wil de Duitse regering metterdaad meedoen aan de marine-actie van de NAVO en de Westeuropese Unie (WEU) in de Adriatische Zee. Zij acht Duitse deelneming, anders dan de SPD, niet in strijd met de grondwet. Nu het gaat om toezicht op de naleving van het VN-embargo tegen Servië kan het verenigde Duitsland zich daaraan niet “als een impotente dwerg” onttrekken en zich verder achter een debat over zijn grondwet verschuilen, vindt minister van buitenlandse zaken Klaus Kinkel.

Het Duitse kabinet beslist morgen definitief over de toewijzing van een schip (vermoedelijk de torpedobootjager Bayern, die al van Lissabon op weg is naar het gedachte operatiegebied) en een marinepatrouillevliegtuig. Kanselier Helmut Kohl en minister van defensie Volker Rühe zijn het geheel met Kinkel eens dat Duitse deelneming door de bestaande grondwet wordt gedekt. Zij vinden ook dat Bonn niet kan aandringen op maatregelen tegen Servië en hulp voor Bosnië-Herzegowina maar niet thuis geven als het gevraagd wordt om daaraan mee te doen.

Kinkel zei vorige week al, toen de WEU-ministers in de marge van de CVSE-top in Helsinki tot de actie besloten, dat de operatie in de Adriatische Zee aan de zuidflank van het NAVO-gebied plaatsheeft en zonder militair geweld zal worden uitgevoerd. Als het NAVO-smaldeel als gevolg van een nader besluit van de Verenigde Naties wèl zou gaan ingrijpen met militaire middelen, zal Duitsland dááraan niet meedoen, gaf hij te verstaan. In Turkije, waar hij op bezoek was, heeft Kinkel gisteren nog telefonisch, en vergeefs, geprobeerd om de SPD-top voor zijn opvatting te winnen. Over zijn telefoongesprek met SPD-voorzitter Björn Engholm zei Kinkel “gedeprimeerd” te zijn.

Of dat werkelijk zo is, is vers twee. Want in het al twee jaar slepende Duitse debat over een wijziging van de grondwet bevindt de intern verdeelde SPD zich nu in een moeilijk parket. Zij vindt dat Duitse soldaten alleen actief mogen worden bij een aanval op Duitsland of een van de NAVO-partners en is alleen bereid tot een grondwetswijziging die meedoen aan vredesbewarende VN-acties in de toekomst mogelijk maakt (niet: VN-acties die vrede moeten afdwingen).

Het partijbestuur en de leiding van de Bondsdagfractie van de SPD, die onmisbaar is voor de vereiste parlementaire meerderheid van twee derden, blijven erbij dat de regering eerst met voorstellen voor grondwetswijziging moet komen. Die voorstellen mogen echter niet méér mogelijk maken dan Duitse deelneming in humanitaire of zogenoemde VN-blauwhelmenacties, vindt de SPD. Bovendien is elk Duits militair optreden op de Balkan sowieso “om historische en politieke redenen ongewenst en onverstandig”, zei haar fractieleider, Hans-Ulrich Klose.

Partijvoorzitter Engholm kreeg gisteren de opdracht om een klacht bij het Constitutionele Hof in Karlsruhe in te dienen als de Duitse regering haar besluit over deelneming aan de “onmiskenbaar militaire” NAVO/WEU-actie morgen bekrachtigt. De SPD wil daarmee de hoogste rechter inschakelen om een probleem op te lossen dat in feite politiek is, menen CDU/CSU en FDP en commentaarschrijvers in Duitse media.

De kwestie-Joegoslavië, en de toestand in Bosnië-Herzegowina, houdt de Duitse gemoederen zeer bezig. Nu de marine-actie naleving van een VN-embargo moet helpen verzekeren, en de Duitse rol binnen de WEU en de NAVO in het geding is, menen Kohl, Kinkel en Rühe kennelijk dat de grondwetsdiscussie maar op scherp moet worden gezet en dat de SPD haar afwijzende houding niet makkelijk zal kunnen volhouden. Kohl zei althans vrijdag in Helsinki: “Ik verheug me al op het debat thuis”.