Bom die de muziek doodt

“DE NOS MAAKT levende muziek dood” - dat stond het afgelopen weekeinde op een spandoek over het orgel van het Amsterdamse Concertgebouw.

Op het podium speelde het Radio Kamerorkest drie avonden de laatste concerten voor de vakantie. Ze werden vastgelegd door de VPRO, de enige omroep die vrijdag in een vergadering van het NOS-bestuur niet had ingestemd met een bezuiniging van tien miljoen gulden op het Muziekcentrum van het NOB, waarin de omroeporkesten en het Groot Omroepkoor zijn ondergebracht. Als de Hilversumse musici straks terugkeren beginnen ze aan "harde acties' tegen het NOS-besluit om minder geld te besteden aan muziek op de radio en meer aan drama en film op tv, zoals minister d'Ancona van de omroep vroeg.

Een van de eerste activiteiten die door acties zullen worden getroffen is de dirigentencursus van de NOS, waar Bernard Haitink in 1954 en 1955 het vak leerde, voor hij dirigent werd van het Radio Filharmonisch Orkest. Haitink was een van de ruim honderd ondertekenaars van een brief waarin de NOS werd gevraagd niet te bezuinigen op de omroeporkesten omdat het een onherstelbare verarming is van de Nederlandse muziekcultuur. De musici zouden juist beter ingezet moeten worden bij een ambitieuzer artistiek beleid voor de muziekzender Radio 4.

Op die brief van Haitink en van vele anderen heeft de NOS geen acht geslagen. Ook het plan van Edo de Waart, artistiek leider van het Muziekcentrum, om niet tien miljoen te bezuinigen op musici maar 29 miljoen op overbodige bureaucratie werd door de NOS doodgezwegen.

DE LEUS OP het spandoek was niet overdreven, want het bezuinigingsplan heeft op Hilversum de uitwerking van een neutronenbom. Het maakt een levend orkest dood en laat de monumenten van het overleefde zuilenbestel zorgvuldig intact. Het tragische is dat de wet de omroepen tot zo'n houding dwingt. De idealistische plannen van De Waart en de VPRO voor een verzelfstandigd Radio 4 zijn volledig in strijd met de huidige regels. Enerzijds moeten de omroepen samenwerken, anderzijds moeten zij hun individualiteit profileren, zelfs op het gebied van de klassieke muziek. Zo is ook Radio 4 naar de Hilversumse normen tegelijk een toonbeeld van harmonie en een cultureel slagveld waarop acht A-omroepen èn de NOS elkaar moeten bevechten. Dat gaat in de praktijk niet. Het pas vastgestelde profiel voor Radio 2 wordt dan ook alweer aangevochten door de NCRV, die het eigen programma "Wie weet waar Willem Wever woont?' wil handhaven.

Het was een terechte eis van minister d'Ancona dat Hilversum, naast het uitzenden van al dat holle vermaak van spelletjes en quizzen, ook geld besteedt aan serieuze cultuur. Naast eigen produkties van drama en film zou er ook wel eens een opera vanuit het Amsterdamse Muziektheater mogen worden uitgezonden. Maar waarom zou dat ten koste moeten gaan van andere serieuze cultuur? Dat alles en nog veel meer kan immers moeiteloos worden bekostigd als het Nederlandse omroepbestel eens efficiënt en doelbewust wordt georganiseerd.