Rabin krijgt rechts niet in zijn coalitie

TEL AVIV, 13 JULI. De socialistische kabinetsformateur Yitzhak Rabin is niet geslaagd in zijn opzet een "zo breed mogelijke' regeringscoalitie in Israel te vormen. Hij zou vandaag in de Knesset, het parlement, een kabinet presenteren dat naast zijn Arbeidspartij het linkse Merets en de ultra-orthodoxe Shas-partij omvat.

Wegens ideologische meningsverschillen over oplossing van het Palestijnse vraagstuk haakte de nationalistische Tsomet-partij zaterdag definitief af. Om dezelfde reden gaat de Nationale Religieuze Partij, tot 1977 de religieuze bondgenoot van de socialisten, in de oppositie.

“Het bleek niet mogelijk Merets en Tsomet in één regering onder te brengen”, zei Rabin gistermiddag bij het voorstellen van de socialistische ministers aan het in feestelijke stemming bijeengekomen centrale comité van de Arbeidspartij in Tel Aviv. Met Merets aan de linkerflank van de Arbeidspartij en de sefardische ultra-orthodoxe Shas-partij rechts kan de regering-Rabin met steun van de Arabische Democratische Partij en de (ex-)communisten op 67 van de 120 zetels in de Knesset rekenen.

Hoewel Rabin de deur voor toetreding van Tsomet en een religieuze partij heeft opengehouden, heeft de regering waarvoor hij vanmiddag het vertrouwen van de Knesset zou vragen een linkse, op vrede gerichte signatuur.

Pag.4: Dominerende positie Arbeidspartij in Israel

Rabin, die bij een oplossing van het Palestijnse vraagstuk meer gewicht geeft aan Israels veiligheidseisen dan aan het door Merets onderstreepte zelfbeschikkingsrecht van het Palestijnse volk, had om die reden Tsomet graag in de regering gehad.

Bij het voorstellen van de socialistische ministers legde Rabin er gistermiddag opnieuw de nadruk op dat zijn regering zal aansturen op een versnelling van het vredesproces. Door zelf het ministerie van defensie in beheer te nemen heeft hij nog eens duidelijk gemaakt als premier een dominerende rol te willen spelen in het overleg over de Palestijnse bestuursautonomie en de onderhandelingen met Syrië, Jordanië en Libanon.

Zijn grote persoonlijke rivaal, oud-partijleider, ex-premier en ex-minister van buitenlandse zaken en van defensie Shimon Peres, keert terug naar het ministerie van buitenlandse zaken. Wegens de toch nog sterke positie van Peres in de Arbeidspartij heeft Rabin ervan moeten afzien de bevoegdheden van Peres te kortwieken door het opzetten van een "vredesbureau' bij het bureau van de premier. In een radiovraaggesprek zei Peres vanmorgen dat “ik en Rabin ons schouder aan schouder voor de vrede zullen inzetten”.

De dominerende positie van de Arbeidspartij in de regering springt in het oog: 13 van de 17 posten worden door socialisten bezet. Verder maken er voor de eerste maal twee vrouwen en slechts één religieuze partij deel van uit. Ora Namir kreeg de portefeuille van milieuzaken en de energieke Merets-leider Shulamit Aloni komt op onderwijs. De benoeming van Aloni op deze wegens het heterogene karakter van de Israelische samenleving belangrijke post heeft in de ultra-orthodoxe gemeenschap een door de rabbijnen geleide machtsstrijd tussen de Sefardiem en Askenaziem ontketend.

De zeer invloedrijke 96-jarige Askenazische rabbijn Eliezer Schach heeft zijn halachisch (religieus) veto uitgesproken over de beslissing van de sefardische rabbijn Ovadia Yosef de Shas-partij tot de regering-Rabin te laten toetreden. Volgens citaten in de Israelische pers van vandaag heeft rabbijn Schach gezegd liever te worden doodgeschoten dan te accepteren dat Aloni minister van onderwijs wordt. De benoeming van deze voorvechtster van scheiding tussen kerk en staat en de invoering van het burgerlijk huwelijk is rabbijn Schach een gruwel.

Rabbijn Ovadia Yosef denkt er op zich niet anders over, maar heeft er voor toetreding tot de regering-Rabin geen halszaak van gemaakt. De zaak-Aloni is voor hem aanleiding zich aan de patronage van de Askenazische rabbijnen te onttrekken. De Sefardische joden en zeker rabbijn Ovadia Yosef vergeven het rabbijn Schach nooit dat hij kort voor de algemene verkiezingen nog verklaarde dat de Sefardische joden nog niet in staat zijn Israel te leiden. Maar ook ideologische tegenstellingen over de toekomst van Erets-Israel, het land van Israel, spelen in deze ruzie een rol. Rabbijn Schach wil niets van territoriale concessies weten, terwijl rabbijn Ovadia Yosef daar soepeler tegenover staat.

De zes parlementariërs van Shas staan vandaag onder enorme druk van zeer invloedrijke Askenazische rabbijnen om ondanks het getekende coalitie-akkoord niet voor de regering-Rabin te stemmen. In dat geval kan Rabin op 61 van de 120 stemmen rekenen, en rust zijn regering uiteindelijk op de smalst mogelijke basis.