Het beste middel tegen muggen is Jungle juice

Rauwe haring, jenever met suiker en vooral een boterham met pissebedden hadden de naam een probaat middel te zijn. Met deze "Berendien-uit-Wisp-methoden' gingen Nederlanders in de jaren veertig de malariamug te lijf. Al was het effect niet altijd afdoende. In de polderstreken van Noord-Holland en Zeeland werden in die tijd nog duizenden mensen besmet met malaria. De ziektebrengende mug legde pas het loodje na grootschalig gebruik van het bestrijdingsmiddel DDT.

Met alle hedendaagse middelen die de consument worden aangeboden om de strijd met de mug aan te gaan, kan de de drogist makkelijk een schap in zijn winkel vullen. Smeersels, sticks, spuitbussen, olie, verstuivers, piepers, klamboes en mini-insektenbestrijdingsmachines, het wapenarsenaal is oneindig gevarieerd.

In totaal zijn er zo'n drieduizend verschillende soorten muggen. Ongeveer 32 soorten komen in Nederland voor en daarvan duiken er ongeveer tien verschillende exemplaren hinderlijk op in de slaapkamer. De grootste lastpost is de Culex pipiens pipiens, beter bekend als de ordinaire straatmug.

Het mechanisme is simpel. De vrouwtjesmug steekt, beter gezegd bijt, mensen en dieren op zoek naar bloed dat zij nodig heeft om haar eitjes te laten ontwikkelen. De volwassen mug krijgt na één paring voldoende sperma in haar lichaam om in haar veertien dagen durende, volwassen bestaan in totaal met vijf worpen ongeveer 250 eitjes in stilstaand water te leggen.

Verreweg het meest verkochte muggenverjagende middel in Nederland is Autan - dit jaar voor het eerst ook in gel-vorm verkrijgbaar - dat door Bayer op de markt wordt gebracht. D. Falkenstein, produkt-manager voor de zomerse produkten van Bayer, beweert dat Autan tachtig procent van de markt in handen heeft. Wat dat in cijfers betekent, is hoogst geheim al wil Falkenstein wel kwijt dat jaarlijks enige honderdduizenden Autan-sticks (of variaties op dat produkt zoals olie) worden verkocht.

De markt van de muggenbestrijdingsmiddelen is een lucratieve. Producenten schatten het aantal personen dat jaarlijks wereldwijd muggenverjagers aanschaft op zo'n 150 miljoen personen. De meeste produkten bevatten de stof die tot nu toe eigenlijk als enige effectief is gebleken in het op afstand houden van de zwangere vrouwtjesmug: Diethyl-m-toluamide, door deskundigen kortweg deet genoemd.

De Autan-stick is in ieder geval voor een periode van zes uur na het aanbrengen effectief. In de stick is 33 procent deet verwerkt. Nog krachtiger is het spul dat onder de namen Djungel-olie en Jungle-juice in de betere sportzaken te verkrijgen is. De in de Verenigde Staten geproduceerde juice bestaat voor honderd procent uit deet en daar doen de muggen het echt van in hun broek. Nadeel is dat deet in deze concentratie plastificerend werkt en daardoor nogal plakt. Bayer zegt de concentratie deet niet te verhogen omdat men niet uitsluit dat de stof dan schadelijk is voor mensen.

Ook werkzaam zijn de zogeheten elektro-verdampers, apparaten waarin een blokje geactiveerd wordt zodat er een wolkje bestrijdingsmiddelen in de slaapkamer ontstaat. Of het schadelijk is, is niet geheel duidelijk maar het lijkt verstandig om er in ieder geval niet te lang achter elkaar gebruik van te maken.

Als natuurvriendelijk wordt Citronelle-olie aangeprezen. Dat is juist, maar de werking ervan valt tegen omdat het spul snel vervliegt. Echt onzin zijn volgens deskundigen de piepers, apparaatjes die vanaf je nachtkastje een hoog elektronisch signaal uitzenden dat de mug zou moeten afschrikken.

Als alles goed gaat, is er voor de eeuwwisseling een produkt op de markt dat op een uiterst milieuvriendelijke en zeer slagvaardige manier de mug weet uit te schakelen. Aan dat venijnige wapen werkt aan de Landbouwuniversiteit in Wageningen al drie jaar dr. W. Takken, de enige entomoloog die zich in Nederland permanent bezighoudt met het steekgedrag van muggen.

Muggen, doceert Takken, worden voornamelijk aangetrokken door lichaamsgeuren - lichaamswarmte of visuele signalen spelen amper een rol bij de selectie van een prooi. Kool- en melkzuur zijn belangrijk, maar ook ademstoffen. De ene mens stinkt wat meer uit zijn mond dan de ander, maar globaal zijn er 130 verschillende chemische verbindingen in adem te onderscheiden.

Simpel gezegd, heeft Takken de afgelopen jaren de 130 verschillende stoffen in afzonderlijke potjes ondergebracht. Nu moet hij kijken welke stoffen vooral de mug lokken zodat hij daarmee de muizenval voor muggen kan maken: een doosje waarin de mug door een lokstof wordt aangetrokken en waar hij vervolgens wordt gedood of waaruit in ieder geval geen ontsnappen meer mogelijk is.

Takken verwacht dat binnen een jaar duidelijk is welke combinatie van stoffen de ideale lokstof vormt. Dan zal met een Amerikaanse bedrijf worden bekeken hoe je er een perfecte muggenval van maakt. Uiteindelijk moet met een simpel doosje de hele slaapkamer muggenvrij zijn te maken. “De commercie zit ons in ieder geval op de nek”, merkt Takken.