Apotheose van de vervreemding

New York - De lange vrachtwagens van televisie en radio vormen een cordon om Madison Square Garden, ongeveer als de huifkarren van de pioniers in het Wilde Westen wanneer er een aanval van de Indianen werd verwacht.

Het beroemde centrum aan het Joe Louis Plein, gebouwd om het volk getuige te laten zijn van de grootste gebeurtenissen, is een vesting der media en het gewone volk wordt door zijn politie op een veilige afstand gehouden. Aan de overkant van de straat kan het zich op z'n best buttons met de portretjes van zijn helden aanschaffen. Iedereen weet al wie dat zijn, alles is achter de schermen al geregeld. Vier dagen congresseren is in werkelijkheid: vier dagen zo gedirigeerd mogelijk op de trompet blazen. Apotheose van de vervreemding, de Democratische Conventie is definitief een media-evenement geworden en die van de Republikeinen zal dat nog veel meer worden. Geen wonder dat de kiezers zich van de politiek afkeren.

Is dat waar: hebben de media en de politici samen de fatsoenlijke democratische manier van politiek bedrijven de das omgedaan? Zijn de politici gezwicht voor het vooruitzicht op het ogenschijnlijk gemakkelijk succes dat de media bieden, en hebben de televisiemakers daarvan gebruik gemaakt door de politici tot eenvoudig hanteerbare marionetten te hervormen? Heeft het media-kabaal geen betekenis meer, wordt alles achter de schermen bekokstoofd en keert het publiek zich daarom van de politiek af?

Het vraagstuk valt ook van een andere kant te bekijken. De televisie heeft de carrière van een politicus, vooral in de Verenigde Staten, in deze tijd tot een hachelijke zaak gemaakt. De media veranderen in een destructiebedrijf zodra de politicus een verkeerde stap zet. Dat gaat niet eens opzettelijk; het is tot een automatisme geworden. Het wordt aangetoond door wat Ross Perot zaterdag is overkomen toen hij een bijeenkomst van de National Association for the Advancement of Colored People toesprak. We leven in een tijd van crisis, zei hij, en ik hoef u niet te vertellen wie de eerste slagen opvangen: "Your people'. Dat is een verschrikkelijke fout. Het is niet "your people'; het is "us'. Uit de zaal klonk protest; hij begreep het niet en had het nog eens over "your people'. Na afloop legde men hem uit wat hij verkeerd had gedaan. Hij maakte niet de indruk dat hij het toen wel begreep: “Als ik iemand heb beledigd, nou, dan spijt me dat.”

Op z'n hoogst drie minuten televisie; een tafereel waarvan je tenen kromden. Alle stations hebben het die avond drie, vier keer in hun nieuwsuitzendingen gebracht en zondag als het zo te pas kwam nog eens. Het zal niet het laatste zijn wat Perot ervan heeft gehoord, en in de Amerikaanse verhoudingen valt dat te begrijpen. Het toont Perot in een kwaliteit die men steeds bij hem heeft vermoed: die van politiek amateur, een man die, zoals Mario Cuomo het uitdrukte, geen notie heeft van de regels en de mensen.

Als profiteur van de media heeft ook weer de vuilnisman zich aangediend: degene die bij de vorige presidentsverkiezngen met zijn Willi Horton-campagne veel heeft bijgedragen tot de vernietiging van Dukakis. Nu biedt hij in televisiespots "geheime bandjes' te koop aan, waarop een gesprek tussen Bill Clinton en diens beweerde matresse te beluisteren zijn. Vier en een halve dollar. De man werd voor de camera van CBS geinterviewd. Zelden zo'n onguur type gezien. Het is niet uitgesloten dat de herhaling van zo'n strategie tegen zichzelf werkt en het lijkt me ook onverstandig van de distributeur dat hij zijn gezicht heeft laten zien.

Zo kom ik op een kant van de zaak die, toen de televisie in haar eerste bloei was, de burger moed gaf. Dank zij de camera zou het publiek pas goed kunnen zien wat de kandidaten waard waren. De televisie als uitdaging aan ieders mensenkennis. Daarna zijn veel methoden gevonden om de mensenkennis om de tuin te leiden, maar tot een algehele verdoving is het niet gekomen.

Zondag was Mario Cuomo, gouverneur van de staat New York en een van de beste Amerikaanse politici, in het programma Face the Nation. Zijn zienswijze komt hierop neer: de crisis in de Verenigde Staten is de laatste twaalf jaar zo diep ingevreten dat de kiezers zich de dwaalsporen van de demagogie niet meer kunnen veroorloven. Na J.F. Kennedy hebben de Democraten niet zo'n goede kandidaat gehad, en met Al Gore de kandidaat voor het vice-presidentschap die bij hem past. Bij alle informaliteit die zo'n televisiegesprek eigen is, was het een indrukwekkende inleiding tot de Conventie.

Wat is mensenkennis waard als de media die ieder uur van de dag proberen te beïnvloeden? Wat zei Lincoln? Je kunt sommige mensen altijd voor de gek houden, en andere mensen soms, maar niet alle mensen altijd. Ik heb het in deze campagne nog niet gehoord, maar het lijkt me een wijsheid waartegen de media ten eerste niet zijn opgewassen en die ze ten tweede, of ze willen of niet, ook helpen bevestigen.