THEO VAN GOGH

Theo van Gogh (1957) schrijft stukjes en maakt speelfilms. Hij doet alles om zich niet te vervelen. Sinds 10 maart is hij vader, de mooiste rol van z'n leven. Deze week begon hij met de opnamen van de speelfilm "Vals Licht', naar het boek van Joost Zwagerman.

Donderdag 2 juli

Waar gaat 't over? Driekwart jaar geleden las ik het manuscript van Joost Zwagermans "Vals Licht'. Zijn verslag van de gedoemde liefde tussen een student en een temeier deed m'n verbeelding op hol slaan, want mijn kinderhand is gauw gevuld en nog nooit ging ik ter hoere. Stel je voor dat je op je armoedje óók nog geld zou moeten toeleggen...

Ik belde Matthijs van Heyningen, producent, die per ommegaande de rechten op het verhaal verwierf. Sinds een paar dagen draai ik, omringd door een meesterlijke crew die met een knipoog deze zich noemende "regisseur' achter de acteurs ziet aanhobbelen. Om te voorkomen dat m'n bovenkamer bij zoveel peinzen roodgloeiend wordt, heeft mijn geliefde een petje met klep en propeller aangeschaft. De propeller draait in de wind als ik beweeg. Je kan wel zien wie hier de baas is; ten hemel ben ik nog niet gestegen, maar dat lijkt slechts een kwestie van tijd.

Speelfilmen is de aangenaamste verslaving. Van Heyningen en ondergetekende zouden volgens waarnemers als water en vuur moeten zijn. 't Komt inderdaad wel eens voor dat de producent zijn stem tegen mij verheft. Dan luister ik beleefd, want ik kom uit Wassenaar en mijn sterrenbeeld is Leeuw, net als dat van Florence Nightingale.

Matthijs mag mij graag ontbieden in de kantine van het Stedelijk, omdat ie weet dat ik geen museumjaarkaart heb en dus toegang moet betalen om op audiëntie te kunnen. Enthousiast zwaaiend met zijn kaart komt de producent dan binnen en gaan wij aan de slag. Wat ons samenbrengt is een gedeelde, ongeneeslijke liefde voor het grote witte doek, die stervende schoonheid.

Vanmiddag hebben we "rushes' gezien, het gister gedraaide materiaal uit de verborgen camera op het Centraal Station, waar onze held en heldin wegvluchten voor twee gangsters. God-shots van boven met als toegift een handvol matrozen die à la Tati onder hun witte petjes in beeld verschijnen; een zwenk met de 300-millimeterlens als onze helden naar de tram spurten; een val in de hal... 't Is om van te watertanden. Verantwoordelijk hiervoor is Tom Erisman, een begenadigd "director of photography', achter wiens melancholieke indianengezicht een door licht en beeld bevlogene schuilgaat.

Voor zijn camera staan Amanda Ooms ("Lizzy') en Ellik Bargai ("Simon'). Amanda heeft aan zich kleven de gezelligheid van dynamiet. Zij wordt in de film geïntroduceerd met het deuntje van de commercial voor Husqvarna-naaimachines: "Uit Zweden!' Daar komt ze vandaan. Haar Nederlands is ongeremd, net als de uitdrukking van haar gezicht waarmee ze een peloton verschillende vrouwen kan neerzetten. Dit wordt haar elfde film.

Ellik debuteert op het witte doek, als de verlegen jongen die letterlijk over lijken gaat om Lizzy te helpen. Amanda is gekozen op haar vermogen groter te spelen dan het leven zelf. Hartenbreker Ellik acteert klein als op de punt van een naald. Hun stijlen botsen, een gok die tot nu toe wonderwel uitpakt; zoveel gekte zie je niet iedere dag en het ""Wij met z'n tweetjes tegen de grote, boze wereld'' spat van het doek.

In het scenario van "Vals Licht' overtroeft Mevrouw Meneer. Dat ik nu dan eindelijk mijn eerste feministische geloofsbrief mag opbrengen, zal de vele dames onder mijn publiek dankbaar stemmen. Vannacht draaien we de scène waarin Simon Lizzy voorstelt aan een corpsbal op een dispuutsborrel. De bal herkent Lizzy als hoer en maakt zijn bevinding luide kenbaar; Simon smijt hem een dienblad bier in het gezicht.

Schiet je zo'n scène voor televisie, dan deel je de handeling op in een "close up' of wat en een paar "overshoulders'. Maar omdat wij voor het grote doek werken, kiezen we ervoor de hele scène in één beweging vanaf de schouder mee te draaien, opdat Simon en Lizzy des te meer opgesloten raken tussen het gepeupel.

Dat lijkt makkelijk, maar is moeilijk. 't Lukt. Buiten draaien we een aanloopshot waarin het paar de studentenboot nadert. Aan dek liggen vijftien figuranten. Ik roep de jongelui op de Eeuwige Beweging na te spelen, maar wippen doen ze niet. Wel veel tongzoenen.

Half zes ben ik thuis en staar peinzend door de lege kamer. Hoe zou 't zijn met haar en de kleine jongen? Heleen en Lieuwe zitten in Frankrijk en zullen vrijdag terugkomen, wegversperringen of niet. Ik mis ze.

Vrijdag

Het mooie van dit vak is dat je hulde kan brengen aan wie ere toekomt. De dappere Buikhuisen-bedwinger Hugo Brandt Corstius die als Hugo Schaft, leider van het na-oorlogs verzet, bij "Vrij Nederland' gelijk een misthoorn voorgaat in de bovengrondse, heeft nog niet zolang geleden verslag gedaan van zijn ook al adembenemende prestaties in bed. 't Was een gepijp van jewelste, benevens enig klaarkomen. Je kon wel lezen dat meneer bikkelt met zijn snikkel. Ik was diep onder de indruk; wat kan bejaardenseks toch geweldig zijn! 't Is niet iedere dag dat je een krasse baas zó in geuren en kleuren op de doos ziet gaan.

O, eeuwige jeugd... Vandaag draaien we het college van "De Stoffige Professor', die zijn gehoor vermoeit met ""de plaats van de prostituée in de Nederlandse literatuur''. Maar dan slaat zijn stem over: ""Was ik maar een échte man, zoals Hugo Brandt Corstius! Misschien waren de batterijen van m'n dildo leeg... Misschien zat m'n toupetje scheef... Maar een échte man!''

De studenten gapen voort. Laat ons hopen dat de geweldenaar in kwestie nimmer aan zijn prostaat zal hoeven worden bestraald.

Even aardig, maar meer teder, is de scène waarin Lizzy Simon voor het oog van de collegezaal een ballon in de vorm van een rood hart brengt. Ze buigt zich voorover en kust hem; hij bloost.

"Vals Licht' heeft iets van een sprookje. Amanda bloeit onder het applaus van de aanwezigen. In de muziekkoepel van het Vondelpark wordt met een knipoog naar het cliché een liefdesscène gedraaid. Tom heeft de maan opgehangen, Amanda gaat uit de kleren, Ellik brult: ""Je liegt!'' Hierop neuriet Lizzy een klassiek wijsje dat een hit is op begrafenissen. Zij knipoogt met haar tepels. Ik kan 't niet over m'n hart verkrijgen haar te vragen zich van het slipje te ontdoen, want mijn preutse gemoed glijdt meer op textiel dan op schaamhaar; wat te raden blijft is spannender.

Amanda komt in volle glorie tot ons, net als de held. Maar voor de zekerheid vraag ik Ellik toch even een scheet te imiteren met z'n tong en te blaffen als weerwolf, want soms dreigt drama wel erg saai te worden. Dat de Heer der Hemelen met ons is, moge blijken uit de wolkbreuk die als een oceaan van tranen deze scène luister bijzet.

Vier uur 's morgens ben ik thuis, tamelijk vochtig maar meer dan opgewekt, want Heleen ligt te wachten. Zij is over het gras van een rotonde nabij Caen tussen twee vrachtwagens door naar de A 13 geglipt, die voor haar alleen door de ochtendnevel voerde. Per abuis is ze vervolgens op een binnenweg naar Brussel beland. Lieuwe slaapt als een prins; ik tel mijn zegeningen.

Zaterdag

Rust roest.

Zondag

Mijn zus Josien is jarig en daarom komt de Gogh-clan op volle sterkte bijeen. Lieuwe kraait van plezier als ik kiekeboe. Zal-ie later meewillen naar Ajax?

Maandag

Hedenmorgen draaien we in "Elégance', een rustiek bordeel aan de Nicolaas Witsenkade. In de eerste druk van "Vals Licht' treedt een televisiepresentator op, hoerend en snoerend. Toen het boek uitkwam, veegde Ron Brandsteder dit vuiltje achteloos van z'n schouder: ""Ik vind 't een eer om tot de Nederlandse letteren te zijn toegetreden.''

Ook Sting ging bij Zwagerman naar de koninginnen van de stoep. Trots meldde de auteur "research' te hebben gepleegd in het rosse leven. Waarom zijn Brandsteder en Sting nu dan verdwenen in de tweede druk? Een tijdje geleden meldde de schrijver: ""'t Zou leuk zijn als Brandsteder meedeed!'' Ja. En misschien kan ook mevrouw Barend op haar bezemsteel nog even dit huis binnenvliegen: ""En morgen gezond weer op!''

Sommige sterren stralen overal, maar zelden in een Nederlandse film. Onze hoeren zien er goed uit, net als de Opa die kirt onder de handgreep van een tot dame omgebouwde. Het kerkhof danst. Willem van der Vet, geluidsman, loopt glimlachend rond: ""De zweer zit er goed in!'' Gerrit Martijn, opname- en produktieleider met een woeste reputatie en een hart van goud, gaat mij voor in Israëlische volksdansjes. Voorts vertolken wij: ""Aan de strijders!''

""Heb dank, o regisseur!'', glundert Van der Vet als onze vocalen weer door de peeskamer schallen. Hij stopt watjes in z'n oren. Zullen we de zeeschildpadden kunnen krijgen voor Lizzy's aquarium in haar "onderwaterkamer'?

Dinsdag 7 juli

Vandaag draaien we hoe Lizzy haar probleempje met intimiteit - een vagina als een puntenslijper - overwint wanneer Simon op bezoek komt als klant. Want haar motto is onverbiddelijk: ""Buiten werktijd gesloten.'' Hoe verbeeld je nog een klaarkomst zonder je publiek tot geeuwens toe te vervelen? Zal ik Simon een wasknijper op z'n neus zetten: ""Is 't hier Scheveningen of IJmuiden?'' Dàn zou ik zijn nobele gevoelens niet serieus nemen... Och heden; liefde is als een cryptogram... geef me de oplossing erbij en ik snap er nog niks van.

Eerder in de film tracht onze student Nederlands Lizzy te paaien met een regel van Leo Vroman: ""Liefde is het enige...'' Hij citeert Leopold hoe in deze liefde de dood alleen een wachten gerust op U zal zijn. En hij zegt met de Schoolmeester: ""Om te zorgen dat een Engelsche hoervrouw onder het naayen een beetjen leeft, moet je er een ander onder leggen die den hik heeft.'' Kennis is macht.

Nu is zijn excuus ƒ 250,-. Die pakt ze aan: ""Omdat ik met je vrijen wil.'' Eén van de meisjes die hier haar brood verdient, vertelt dat ze als escort laatst een klant had die "screen-testje' wilde spelen, compleet met een stoel waarop stond: "Regisseur'. Ze moest allerhande karakters voordoen, waaronder Hare Majesteit. De klant ontsloeg en nam aan. Ze glimlacht ver weg ""'t Was een mafkees. Maar wel vierhonderd gulden.'' Mijn propeller draait op volle toeren.

Woensdag 8 juli

De "rushes' van beide dagen "Elégance' zijn van een grote schoonheid, al zeg ik 't zelf. Grootste opluchting was dat Simon en Lizzy's liefkozen geen zweetvoeten van plaatsvervangende schaamte opleverde. Het zweven van de camera over hun omstrengelde benen, via zijn rug, over zijn hoofd naar haar brekende kijkers, levert op het oog passie eerste klas. Nog hoor ik mezelf mompelen ""Pompen!'' of ""Schatje, ga door!'' en soortgelijke interessante regieaanwijzingen.

Inderdaad; praatjes vullen geen gaatjes. Lizzy's orgasme gaat vergezeld van een uitdrukking die een zekere eenzaamheid verraadt, iets hartverscheurends. En Simon weent bittere tranen. Nu ja, 't is niet alle dagen feest in het leven van de moderne hoerenloper. Morgen draaien we een scène waarbij Lizzy en Simon door een onbeveiligd raam in het Rijksmuseum naar buiten kruipen, zeggend: ""'t Lijkt hier wel het Van Gogh!'' en Willem van der Vet loopt nu in een T-shirt waarop een foto is gedrukt van deze regisseur die aan zijn petje met propeller salueert. Achterop staat: "Vals Wicht'.

't Dreigt, kortom, een leuke film te worden.