Te klein voor de grote baas

In het Duitse Lippstad speel ik een toernooitje. Op de eerste dag, vorige week woensdag, kwam het gesprek op Tal.

De Duitse schakers hadden het erover dat het een schande was geweest dat hij niet aan het Duitse snelschaakkampioenschap had mogen meedoen. Er was iets vreemds aan dat gesprek. De schakers en de toernooiorganisatoren spraken over Tal alsof hij nog leefde. Zouden ze niet weten dat hij dood was? Dat kon toch niet, Tal speelde in de Duitse clubcompetitie, hij woonde in Keulen. Toch was het zo. Ik moest deze Duitse schakers het nieuws van de dood van hun beroemde bijna-landgenoot brengen. Het was mogelijk dat een Duitse krant er een berichtje aan had gewijd, maar dan was het zo klein geweest, dat het ze was ontgaan. In Nederland is er veel over geschreven, zei ik. Ja, in Nederland, dat is een schaakland, zeiden de Duitse schakers.

Vreemd. Niet in Nederland, maar in Duitsland wordt het ene toernooi na het andere georganiseerd. Er kan zomaar een miljoen worden weggegeven aan Timman en Short. De Duitse schaakbond is na de Russische de grootste ter wereld. Nederland lijkt een schaakland waar niet geschaakt wordt, maar wel heel veel over schaken wordt gepraat.

Maar meer dan over Tal ging het gesprek over de nieuwe Elo-lijst. Natuurlijk. Iedereen had van tevoren wel ongeveer uitgerekend hoe hoog hij zou komen te staan. Interessant was hoe de concurrenten stonden. De zorgen die ieder half jaar terugkomen. Hoe hoog sta ik nog op de nationale ranglijst. Welke clubgenoten zijn me voorbijgestreefd, is mijn plaats in het Bundesligateam, vaste bron van inkomsten, nog wel veilig? De Elo-lijst bepaalt de marktwaarde en daardoor ook een beetje de onderlinge menselijke verhoudingen. ""Robert heeft nog steeds tien punten meer dan Larry. Gelukkig maar, anders zou er daar in het team ruzie komen. En Thomas, die laatst nog zei dat hij ongeveer gelijk zou blijven, heeft zestig punten verloren, die zal een toontje lager moeten zingen dit jaar.

Er wordt vaak gesmaald over deze cijferwoede. Altijd door buitenstaanders. Een schaakprofessional die zich niet om zijn Elo-rating bekommert, is zo zeldzaam als een vakbondsman die zich te sjiek vindt voor loonsonderhandelingen.

Ik heb er een gewoonte van gemaakt om u ieder half jaar de nieuwe top tien voor te leggen. Daar gaan we weer. 1. Kasparov 2790 2. Ivantsjoek 2720 3. Karpov 2715 4. Sjirov 2710 5. Anand 2690 6. Gelfand 2685 7. Short 2680 8. Barejev 2670 9. Timman 2665 10. Salov 2655.

Ivantsjoek weer tweede, Timman terug bij de eerste tien. Niet onverwacht, maar wel opvallend is de positie van de jonge Let Sjirov. Vierde van de wereld nu, met de kleinst mogelijke achterstand op Karpov. In de supertoernooien is hij nog niet vaak getest. In de olympiade had hij een heel goede score, maar tegen de grote baas lijkt Sjirov toch nog niet opgewassen. In Dortmund werd hij met wit door Kasparov vlot en hardhandig verslagen. In Manila had Kasparov het moeilijker. Het was wel weer een indrukwekkende partij. Kortsjnoj heeft eens gezegd: ""Als ik tegen het konings-indisch niet meer kan winnen, dan is er iets goed mis met me.'' Dat geeft uiting aan het algemene gevoel dat het konings-indisch een dubieuze verdediging is. Te agressief, eigenlijk een positioneel gambiet. Kasparovs tegenstanders bereiden tegen hem de opening zo grondig voor als tegen geen ander. Ze weten welke variant hij speelt. Toch komt Kasparov steeds weer met een verrassing en keer op keer weet hij een geweldige koningsaanval uit zijn hoed te toveren.

Wit Sjirov-zwart Kasparov, olympiade Manila.

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 g7-g6 3. Pb1-c3 Lf8-g7 4. e2-e4 d7-d6 5. Lf1-e2 0-0 6. Pg1-f3 e7-e5 7. 0-0 Pb8-c6 8. d4-d5 Pc6-e7 9. Pf3-e1 Pf6-e8 Gebruikelijk en tot nu toe steeds door Kasparov gespeeld, is 9...Pd7. De zet die hij nu kiest heeft het nadeel dat wit de opmars c4-c5 makkelijker door kan zetten, maar het voordeel dat de punten c7 en d6 voorlopig gedekt staan. 10. Lc1-e3 f7-f5 11. f2-f3 f5-f4 12. Le3-f2 h7-h5 13. c4-c5 g6-g5 14. c5xd6 Volgens de Joegoslavische openingsencyclopedie moet wit het zo spelen: 14. Tc1 Pg6 15. a4 Tf7 16. cxd6 cxd6 17. Pb5 a6 18. Pa3 Tb8 19. Pc4 b5 20. Pb6 Txb6 21. Txc8 Dxc8 22. Lxb6, Farago-Székely 1987. In de toekomst zullen we nog wel eens zien wat Kasparov daartegen had voorbereid. 14...c7xd6 15. a2-a4 Pe7-g6 16. Pc3-b5 a7-a6 17. Pb5-a3 Pe8-f6 18. Pa3-c4 g5-g4 Nu komt zwarts actie net op tijd. 19. Pb6 gaat niet voor wit wegens 19...g3. 19. Dd1-b3 g4-g3 20. h2xg3 f4xg3 21. Lf2xg3 h5-h4 22. Lg3-h2 Pf6-h5 23. Db3-b6 Dd8-g5 24. Pe1-d3 Ph5-g3 25. Tf1-f2 Pg3xe2+ 26. Tf2xe2 Tf8xf3 Verrassend steeds, hoe snel de aanval van Kasparov zich ontwikkelt. 27. Pc4xd6 Tf3xd3 28. Pd6xc8 Kg8-h7 Wit dreigde 29. Dxg6 29. Pc8-d6 Pg6-f4

Zie diagram 1.

30. Lh2xf4 Dit is natuurlijk een ernstige concessie. De zwarte f-pion wordt een stormram en zijn Lg7 komt vrij. Was het nodig? Na 30. Tc2 h3 31. g3 Txg3+ 32. Lxg3+ Dxg3+ 33. Kh1 Pe2 heeft zwart in ieder geval eeuwig schaak, maar meer zie ik niet voor hem na 34. Tg1. 30...e5xf4 31. Pd6-f5 Ta8-g8 32. Db6xb7 f4-f3 33. Te2-f2 Td3-d2 34. Db7-a7 Kh7-h8 35. Da7-e3 Er dreigde 35...Ld4

Zie diagram 2.

35...Dg5xe3 En dat had zwart waarschijnlijk nu ook het beste kunnen doen. Na 35...Ld4 moet wit de dame offeren: 36. Dxd4+ Txd4 37. Pxd4. Nu zou wit na 37...fxg2 met 38. Pf3 nog goede tegenstand kunnen bieden, maar veel sterker ziet 37...De3 er uit: 38. Pxf3 h3 39. Kf1 Txg2 40. Txg2 Dxf3+ 42. Tf2 Dh1+ en zwart wint. Waarschijnlijk waren beide spelers in tijdnood.

36. Pf5xe3 Lg7-d4 Ook een heel aardige wending. Zwart wint een stuk. Maar in de stelling die hij overhoudt, moet hij nog heel hard werken. 37. Tf2xd2 Ld4xe3 38. Kg1-h2 Le3xd2 39. g2xf3 Drie pionnen heeft wit voor de loper, maar ze zijn allemaal zwak. Had wit dit eindspel kunnen redden? Ik weet het niet.

39...Tg8-g3 40. Ta1-d1 Ld2-f4 41. d5-d6 Tg3xf3+ 42. Kh2-g2 Tf3-g3+ 43. Kg2-h1 Tg3-g8 44. d6-d7 Tg8-d8 45. Kh1-g2 Kh8-g7 46. Td1-d5 Lf4-c7 47. b2-b4 Kg7-f7 48. a4-a5 Td8-g8+ 49. Kg2-h3 Lc7-d8 50. b4-b5 a6xb5 51. Td5xb5 Tg8-g3+ 52. Kh3-h2 Tg3-a3 53. Tb5-h5 Kf7-e6 54. a5-a6 Ke6xd7 55. Th5-h6 Ld8-g5 56. Th6-h5 Lg5-e7 57. Th5-h6 Ta3-a4 58. e4-e5 Ta4-a5 59. Th6-b6 Ta5xe5 60. a6-a7 Te5-a5 61. Tb6-b7+ Kd7-e6 62. Kh2-h3 Ta5-a4 Wit gaf op.