Schmelzer: Geen sprake van een samenzwering met Luns

DEN HAAG, 11 JULI. “Van een duo Schmelzer-Luns is natuurlijk nooit sprake geweest”, zegt oud-minister van buitenlandse zaken drs. W.K.N. Schmelzer. Hij reageert daarmee wat lakoniek op het artikel gisteren in NRC Handelsblad van oud-staatssecretaris van defensie, mr. A. Stemerdink. Daarin zegt deze ondermeer dat het "duo Schmelzer-Luns' in 1972 “met voorbijgaan van de fractiespecialisten” zich verzetten tegen bezuinigingen op defensieuitgaven en reorganisatie van de krijgsmacht.

Het laakbare daaraan was in Stemerdinks opvatting dat de minister (Schmelzer) als het ware had samengezworen met de secretaris-generaal van de NAVO (Luns, tevens Schmelzers voorganger) in een zaak die de Nederlandse regering betrof. Schmelzer nu: “Ik heb vanzelfsprekend nooit actie met Luns gevoerd, ik ben toch niet gek. Zoiets zou toch op het politieke krachtenveld een volledig averechtse werking hebben gehad.” Vanuit zijn “eigen verantwoordelijkheid als minister” heeft Schmelzer destijds gepleit voor het “op relatief goed peil houden van de defensieuitgaven”.

Volgens Schmelzer heeft Stemerdink over deze zaak een verkeerd beeld. “Ik heb wel begrip voor zijn gedachte dat een inmenging op partijpolitieke gronden van Luns op dat moment slecht zou zijn geweest. Maar ik vraag mij af waarom Luns zoiets zou hebben gedaan, er zijn immers officiële gremia binnen de NAVO die Luns genoeg gelegenheid boden officieel zijn reactie te geven op defensieplannen van Nederland.” Schmelzer heeft van inmenging van Luns zelf ook niets gemerkt.

Als er al sprake was van een duo, zegt de oud-minister, dan bestond dat veel meer tussen hem en zijn minister-president, mr. B.W. Biesheuvel. “In hem heb ik steeds mijn beste bondgenoot gevonden, zeker ook als het ging om het instandhouden van een goede defensie.” Oud-premier Biesheuvel geeft, in een telefoongesprek, zelf aan “altijd een zeer positieve houding te hebben ingenomen tegenover het behoud van een goede krijgsmacht”.

In het relaas gisteren van oud-staatssecretaris Stemerdink, wordt ook Biesheuvel opgevoerd. Hij zou ermee hebben ingestemd dat verontruste officieren rechtstreeks, dat wil zeggen met voorbijgaan van het ministerie van defensie, contact onderhielden met mensen van zijn staf. Biesheuvel: “Stemerdink doet het voorkomen alsof er sprake was van een soort complot. Dat is tamelijk dwaas. Rechtstreekse contacten tussen medewerkers van de premier met hoge ambtenaren in elk ministerie zijn volkomen normaal, ook met hoge officieren. Dat gebeurde toen en dat gebeurt nu nog elke dag. Een bepaalde vakminister kan dat wel eens vervelend vinden, maar de premier heeft nu eenmaal een coördinerende taak. Daar is niets vreemds of verkeerds aan.”

Bovendien, zegt Biesheuvel, hoefde hij zijn minister van defensie, H.J. de Koster, in het geheel niet aan te sporen de defensieuitgaven op peil te houden. “Dat deed hij zelf wel en ik heb altijd achter hem gestaan. Hans zag wel eens spoken, hoor, maar die lagen op een ander vlak. Hij wilde bijvoorbeeld een maand voor de verkiezingen de maatregel uitvaardigen dat alle langharige soldaten naar de kapper moesten. Dat heb ik maar tegengehouden, dat leek me geen goed plan.”

De hele kwestie rondom mogelijke "coups' van Nederlandse generaals heeft inmiddels met het artikel van Stemerdink weer een nieuwe dimensie gekregen, namelijk dat het niet zou zijn gegaan om een coup in de Latijnsamerikaanse betekenis van het woord, maar meer om het, zoals Stemerdink schrijft, “aanwakkeren van een zodanige onrust binnen de krijgsmacht dat als het ware vanzelf de roep om een sterke man zou ontstaan”. Deze sterke man had Luns dienen te zijn, die via normale verkiezingen het premierschap had moeten verwerven.

Luns zelf heeft in een recent verschenen boek, getiteld "De wereld volgens Luns', onthuld dat “drie, vier generaals” hem in 1965 hebben benaderd met deze coupplannen en dat hij ze de deur heeft gewezen. Stemerdink is tot nu toe de eerste die deze visie bevestigt. Naderhand gebeurde nog eens zoiets, in 1974. Toen is Luns naar premier Den Uyl (PvdA) gestapt met de mededeling, dat hij in Brussel Nederlandse “officieren” op bezoek had gehad, die van het kabinet-Den Uyl afwilden. Daarvan zegt Stemerdink nu dat Luns met die mededeling druk op Den Uyl wilde uitoefenen om de defensieuitgaven niet te verlagen.