Illegaal in keurig land

In oktober viert Abdul zijn vijftienjarig jubileum als illegaal in Nederland. Hoe oud hij dan is, weet hij niet: het geboortejaar in zijn paspoort is wat "opgevoerd' toen hij veertien was en weg wilde uit Marokko. Na drie jaar Spanje is hij hierheen gekomen, op zoek naar werk en democratie, zoals hij plechtig verklaart.

Werk was er wel, maar de democratie is Abdul niet meegevallen. Bazen, rechters, advocaten, postkantoren en overheidsdiensten, allemaal laten zij hem in de steek, is zijn ervaring. Het verhaal in het Arabisch van zijn rondgang door het sociale paradijs klinkt als een eindeloze golfslag, die breekt op vertrouwde begrippen als "jaaropgaaf', "fiscaalnummer' en "dokterarts'.

Nederland neemt Abduls vragen steeds in behandeling, maar weigert wat hij het liefste wil: een verblijfsvergunning. Zelfs de pasfoto's die hij moet inleveren worden steeds afgekeurd. Alleen het ziekenfonds deugt. En de Sociale Verzekeringsbank stuurt ieder kwartaal 2426 gulden kinderbijslag naar zijn vrouw en vijf kinderen in Noord-Marokko.

Abdul zou eind juni een nuttige spreker zijn geweest op die CDA-bijeenkomst in Poeldijk, waar een tuinder premier Lubbers informeerde over de lastige arbeidsmarkt in zijn bedrijfstak. De werkelijkheid voor de duizenden illegalen waar de kassen op draaien is iets minder flamboyant dan de opgewonden tuinder vertelde. “Sneller, sneller, sneller, godverd...”, is de meest gehoorde tekst die Abdul zich herinnert van de werkgever waar hij twaalf jaar anjers sneed.

De CDA-tuinder was zo op dreef omdat die zelfde morgen de politie invallen had gedaan. Dat gebeurt tegenwoordig een keer per week. Ook toen was het vergeefs: het onderlinge waarschuwingssysteem is even efficiënt als de tuinbouw zelf. Abdul: “Als ze controleren in Wateringen, worden wij naar Poeldijk gebracht. En als ze een inval doen in Poeldijk, dan rijden wij naar Wateringen.”

De tuinders beweren dat zij geen legale arbeidskrachten kunnen krijgen. Het arbeidsbureau heeft de ervaring dat vacatures in de kassen als sneeuw voor de zon verdwijnen als daadwerkelijk werklozen worden aangeboden. Hoe het ook zij, vier tuinders waren die ochtend zo boos geworden dat zij zelf de cel even van binnen mochten zien.

Wat een samenloop van omstandigheden dat de dag na dit treffen in het Westland een breed samengestelde commissie-De Boer een rapport publiceerde dat het illegale werk in de tuinbouw "gecoördineerd' wil aanpakken. Dat gaf de vijf procureurs-generaal in het land de moed per 1 juli strengere richtlijnen af te kondigen: werkgevers van illegale buitenlanders kunnen nu voor de strafrechter rekenen op een maximale eis van tienduizend gulden of één maand onvoorwaardelijke gevangenisstraf, eventueel met stillegging van de onderneming.

Iedereen weet het al jaren: hele bedrijfstakken draaien op mensen die hier officieel niet zijn. Nederland doet dat overigens keurig. Abdul woont hier dus niet, maar is wel ingeschreven in de gemeente Den Haag, sinds 1982 als woningzoekende. Af en toe krijgt hij brieven die vertellen hoe het met zijn aanvraag staat. Op zijn postadres, waar hij niet woont.

Persoonlijke ervaring met het betalen van loonbelasting en sociale premies heeft Abdul niet, maar hij heeft wel een sofi-nummer, een post-identiteitskaart, hij krijgt rechtshulp en hij kan bij rechterlijke instanties vragen of hij goed is behandeld.

Daar weet hij alles van. Vijf jaar geleden werd hij onwel op het werk. Bij het "stomen' van de kasgrond, tussen twee gewassen door, kreeg hij last van vreselijke hoofdpijn en duizeligheid. Sindsdien is zijn geregelde illegale leven danig verstoord. Hij kon niet meer werken, maar kreeg geen uitkering van de Ziektewet: men vond hem niet ziek.

De Raad van beroep kwam er aan te pas. Een keuringsarts, een huisarts, een neuroloog, een psychiater en het Riagg werden ingeschakeld. De ene zielkundige raadde hem aan naar Marokko terug te gaan en een exorcist te raadplegen, de ander stelde vast dat Abduls lijden geestelijk noch lichamelijk, maar sociaal was.

Sindsdien leeft Abdul onder de armoedegrens. Zijn vrouw en kinderen heeft hij al drie jaar niet meer gezien. Contact verloopt per cassettebandje. Terugkeer is niet aan de orde: dat is te duur en uitzichtloos. Abdul blijft in een pension in de Haagse Schilderswijk voor tweehonderd gulden in de maand een kamer delen met vreemden, zuchtend onder het lawaai en de rook waar hij sinds zijn kwaal niet tegen kan. Hij vertrekt weer voor dag en dauw naar het Westland waar hij een paar uur per dag bij een andere tuinder werkt.

Twee keer heeft hij gehoopt een verblijfsvergunning te kunnen krijgen. Pas als hij die heeft kan hij denken aan hereniging met zijn gezin, in Nederland. Steeds moet hij aantonen dat hij een bepaald aantal jaren onafgebroken hier heeft gewerkt. Maar dat kan hij niet. Bij zijn werkgever informeerde hij nooit of hij belasting en premies afdroeg. Die had anderen weggestuurd als zij zulke dingen vroegen of bezwaar maakten tegen het ontslag van een man die een ongeluk had gekregen bij het vervoer tussen twee kassen.

Toen hij aan de Bedrijfsvereniging voor Tabakverwerkende en Agrarische Bedrijven (BVTAB) vroeg om een overzicht van zijn pensioenaanspraken, bleek dat zijn werkgever hem slechts af en toe als werkend had doorgegeven. In 1978 zestig dagen, in 1979 voor het gemak maar helemaal niet, in 1980 bijna acht maanden (het record) en in de verdere jaren gemiddeld een dag of 150.

Zo is het systeem, bevestigen kenners. Veel werkgevers in de tuinbouw geven altijd een paar werknemers op, eenderde of de helft van de aanwezigen, zodat ze bij controle een keurige sociale boekhouding hebben. Als het de bedrijfsvereniging menens was zou die natuurlijk vraagtekens kunnen zetten bij de persoonlijke geschiedenis van iedere naam die jaar in jaar uit bij één en dezelfde werkgever terugkomt voor een paar maanden. Maar welke bedrijfsvereniging, met werkgevers en werknemers in het bestuur, begeeft zich in dat wespennest?

Het kabinet heeft in november het uitgeven van sofi-nummers aan illegalen verboden. De Sociale Verzekeringsraad denkt al een jaartje na over de vraag of dat voor volksverzekeringen zoals de Kinderbijslag ook een idee is. Tot op deze dag is het daarom voldoende dat Abdul aannemelijk maakt dat hij hier en zijn gezin daarginds woont. En dan betaalt dit keurige land 9704 gulden per jaar ontwikkelingshulp aan zeven ongelukkige mensen.