Geweld in Zuid-Afrika

In het artikel over geweld in Zuid-Afrika van Peter ter Horst in het Zaterdags Bijvoegesel werd afgelopen maand ook de schuldvraag behandeld. Naast de door hem genoemde oorzaken moet er echter nòg een genoemd worden, waarover men zelden of nooit hoort: de opstelling van de buitenwacht.

Westeuropese en Amerikaanse regeringen, politieke partijen en kerken hebben zich in allerlei vormen met de ontwikkelingen in Zuid-Afrika bemoeid, van boycot tot steun aan bepaalde groepen. En met dat laatste ging het mis. De regels van conflictbeheersing stellen dat als twee groepen onderling strijden, maar op elkaar aangewezen blijven, de arbiter/chef/leraar/autoriteit zo laat mogelijk, of zo min mogelijk, partij moet kiezen. Kiest hij nl. wel partij, dan zal de bevoordeelde partij zich arroganter gaan opstellen en niet tot compromissen bereid zijn, terwijl de versmade partij zich verongelijkt zal voelen en op slinkse of gemene manier zich zal verdedigen.

Zo'n situatie doet zich nu in Zuid-Afrika voor. Het is allang bekend dat het ANC en Inkatha in bepaalde gebieden om de hegemonie strijden. Het ANC tracht zich in het Zoeloegebied van Natal uit te breiden, Inkatha vecht terug in de townships bij Johannesburg.

Peter ter Horst heeft blijkens zijn verslag vanuit Johannesburg met ANC-kringen gewerkt; had hij in Natal gezeten, dan was zijn verhaal anders gekleurd geweest (zonder dat ik wil beweren dat de Zoeloes lieverdjes zijn). Bij mijn weten vallen de meeste doden nog steeds in Pietermaritzburg in Natal. En het is opvallend dat in een verhaal over moord in townships de naam van Winnie Mandela zelfs niet genoemd wordt.

Nu hebben Westeuropese en Amerikaanse kringen zich vroegtijdig tot het ANC bekend en Inkatha stelselmatig verzwegen of buitengesloten. Ook al hadden ze daar misschien hun redenen voor, dan nog was het gevolg rampzalig, want de kans op vredestichten werd hierdoor vergooid: het ANC voelt zich gerechtigd andersdenkenden te bestrijden, en Inkatha heeft zich met bloedig geweld een plaats aan de CODESA-tafel bevochten.

Omgekeerd heeft de blanke Zuidafrikaanse regering steeds met Inkatha willen samenwerken en het ANC tot voor kort bestreden. Ook dit was een gemiste kans.

Kerken en politieke partijen dienen zich dus af te vragen of ze zelf niet medeschuldig zijn aan de vele moorden en gewelddaden in Zuid-Afrika, en of ze nog iets kunnen doen om hun fouten te corrigeren.