Europa's hart

HET VERENIGD KONINKRIJK is sinds deze week voorzitter van de EG-ministerraad.

Volgens premier Major staat zijn land "in het hart van Europa'. Maar welk Europa zou de eerste minister eigenlijk bedoelen? Groot-Brittannië bedong een half jaar geleden in Maastricht buiten de gemeenschappelijke munt te mogen blijven. Major weigerde om binnen de Europese Unie afspraken te maken over arbeidsomstandigheden, sociale zekerheid en gelijke rechten. Hij zorgde er ook voor dat de term "federale roeping' voor de Europese Unie uit de verdragtekst werd geschrapt. Staan de Britten nu in het hart van Europa of aan de rand?

Een half jaar na het ambitieuze Unie-verdrag lijkt de stemming te zijn omgeslagen. Het Ierse "ja' tegen Maastricht heeft de schok na het Deense "nee' niet weggenomen. In veel landen lijkt de behoefte bij de burger om nee te zeggen tegen gevestigde politieke structuren sterk gegroeid. De groepsfoto van de recente top van de G-7 toont nogal wat leiders die op het thuisfront in grote politieke en electorale onzekerheid verkeren. Mitterrand en Bush zijn slechts één referendum of verkiezing van hun pensioen verwijderd. In dit klimaat van wat de Belgen het "je m'en fou-tisme' noemen, hebben de Britten beloofd om het Verdrag van Maastricht, dat zij in hun hart verguizen, te redden. In die zin is "Maastricht' bij de Britten in goede handen - het Verenigd Koninkrijk is de enige lidstaat die de EG openlijk aanduidt als het "Euromonster' en is daarmee gelegitimeerd bij de kiezer die overal lak aan heeft, Brussel incluis.

MINISTER HURD noemde onlangs de "traditionele EG-orthodoxie' die de lidstaten verplicht in principe alle zaken samen te regelen onrealistisch. Volgens de Britten bestaat Europa slechts uit één markt en één rechtsstelsel - daarnaast zijn er incidenteel gedeelde belangen aan te wijzen die gemeenschappelijke actie wenselijk maken. Maar daarmee is alles gezegd. Geen Europese overheid, geen Europese staatsvorming. Daar ligt de kloof met andere lidstaten. Een beginnend voorzitter die voor aanvang van de onderhandelingen de deur al openzet voor uitzonderingen, exit-opties en privileges holt de EG in haar huidige vorm uit. “U hebt niet het recht om uw concept van een Europa à la carte, van een minimalistisch Europa heimelijk op te leggen tijdens uw voorzitterschap”, zo kreeg Hurd in Straatsburg niet ten onrechte te horen van de socialistische fractieleider Jean-Pierre Cot.

De Britten stellen zich ten doel komend half jaar toelating van nieuwe leden voor te bereiden, de Commissie financiële discipline op te leggen en de wetgevende, controlerende en uitvoerende werkzaamheden van de EG aan banden te leggen. Het is een aanpak die aansluit bij de tijdgeest - in zoverre staat Major in het hart van Europa. Tegelijk rust op de Britten de verantwoordelijkheid duidelijk te maken over welk Europa het Verdrag van Maastricht nu eigenlijk gaat. Staat de lidstaten de vorming op termijn van de Verenigde Staten van Europa voor ogen of gaat het om een soort Europese Commonwealth van onafhankelijke staten? Daar komt de onzekerheid en verwarring bij de kiezer grotendeels vandaan - in Maastricht is een compromis gesloten dat zich op twaalf verschillende manieren laat uitleggen. Dat moet de hoofdtaak van de Britten zijn: Europa, de "beweging zonder doel' naar een woord van Paul Scheffer, een duidelijke richting geven.