Economie Zaire gesmoord in inflatie

De economie van Zaire bestaat niet meer. Het eens zo welvarende Afrikaanse land is volledig geruïneerd door jarenlang mismanagement, massale corruptie en verwaarlozing.

In een wanhopige poging om de gillende inflatie (vorig jaar 5.700 procent, in het eerste kwartaal van dit jaar 16.000 procent) een halt toe te roepen heeft de regering vorige maand de instelling van een prijsstabiliseringssysteem aangekondigd, maar bij de aankondiging is het gebleven. Of een dergelijk systeem nog veel zin heeft is de vraag, want in het economisch verlamde Zaire is zelfs de inflatie de laatste weken min of meer stil komen te liggen: bij gebrek aan bankbiljetten geeft niemand meer geld uit.

Zelfs de enige "bankier' van het land die nog over geld beschikt, president Mobutu sese Seko, kan het niet in omloop brengen. Mobutu vertoeft namelijk uit veiligheidsoverwegingen al enige maanden op een boot op de rivier de Zaire, op zo'n 25 kilometer van de hoofdstad Kinshasa. Volgens buitenlandse diplomaten en leden van de oppositie worden de in Duitsland gedrukte Zaïrese bankbiljetten direct overgevlogen naar de presidentiële boot, alwaar Mobutu de staatskas beheert. Hij zou nog slechts geld uitgeven aan sleutelfiguren in het leger in de hoop de militairen rustig te houden.

De Zaïrese economie kreeg vorig jaar september de doodsklap toegediend door plunderende militairen, die in maanden geen soldij hadden ontvangen. Naar aanleiding van de rellen verlieten ruim 15.000 buitenlanders het land en daarmee viel een van de belangrijkste bronnen van inkomsten in Zaïre weg. Buitenlandse investeringen blijven sindsdien achterwege en geschat wordt dat de rellen direct en indirect 75.000 Zairezen werkloos hebben gemaakt. Het internationale luchtverkeer naar Zaïre heeft bij gebrek aan belangstelling en door de instabiele situatie geruime tijd vrijwel stilgelegen en is pas enkele weken geleden mondjesmaat hervat. Of dat lang duurt is de vraag, want een van de eerste vliegtuigen die landde op de luchthaven van de hoofdstad Kinshasa werd bestormd door plunderende militairen, die de passagiers bagageloos achterlieten.

De situatie in het land is sterk verslechterd doordat Zaire al geruime tijd geen internationale steun meer ontvangt. De Verenigde Staten hebben de hulp al in juni vorig jaar opgeschort, omdat de Zairese regering al een jaar geen schulden had afgelost. In december werd het land om dezelfde reden uit het IMF gezet. De belangrijkste geldschieters - de VS, België, Frankrijk en de EG - willen de hulp pas hervatten als de regering een economisch en politiek hervormingsprogramma heeft opgesteld.

De toestand in het land is inmiddels deerniswekkend. De produktie van koper en kobalt, de belangrijkste grondstoffen van het land en van levensbelang voor het verkrijgen van harde valuta, is met een derde gedaald. Ziekenhuizen, scholen en openbare gebouwen zijn dicht bij gebrek aan middelen of door stakingen van personeel dat geld wil zien. Banken zijn onregelmatig open bij gebrek aan geld en de klanten mogen, áls ze al geld kunnen krijgen, maximaal 100.000 zaire per dag van hun rekening halen, wat overeenkomt met 1,50 gulden. Het telefoonnet werkt slecht en geld om het drinkwater naar behoren te zuiveren is er ook niet meer.

Boeren kunnen hun produkten nauwelijks meer op de markt krijgen door een totaal verrot transportsysteem, stakingen en veelvuldige barricades van militairen die geld willen zien. Dat heeft onder meer geleid tot ondervoeding en duizelingwekkende voedselprijzen. Een pak suiker, dat een maand geleden nog 600.000 zaire (de nationale munt) kostte, gaat nu van de hand voor 1,5 miljoen zaire.

De crisissituatie betekent de ernstigste bedreiging voor president Mobutu sinds hij 27 jaar geleden aan de macht kwam. Het staatshoofd moet behalve aan de economische chaos ook het hoofd bieden aan een door de oppositie gestimuleerde conferentie die zich sinds augustus vorig jaar buigt over democratische hervormingen en Mobutu van zijn oppermacht wil beroven. Belangrijkste taak van de conferentie, die wordt gedoogd door Mobutu met het oogmerk de oppositie rustig te houden, is een nieuwe grondwet op te stellen en parlementaire en presidentiële verkiezingen voor te bereiden. Of Mobutu het democratische Zaïre nog zal meemaken is de vraag. De vluchthelikopter staat klaar op de boot.

Europese bedrijven moeten door de opmars van de mills vluchten uit bulkgoed en overschakelen op gespecialiseerde produkten die hoge investeringen vergen. De staalbedrijven moeten veranderen van pure ijzerverwerkers tot fabrikanten van kant-en-klare produkten en hun klanten zoeken op nieuwe markten. British Steel, nog erg afhankelijk van de thuismarkt, kocht vorig jaar de Troisdorf-divisie van het Duitse Kloeckner om toegang te krijgen op het continent.